ΠΕΡΙ ΠΟΛΛΩΝ ΚΑΙ ΤΙΝΩΝ ΑΛΛΩΝ - AFTER ALOSIN ALLOFRON ΕΝΝΙΟΤΕ ΚΑΙ ΑΦΡΩΝ

        Αγίου Παϊσίου Αγιορείτου Βιβλία και «Λόγοι»

25/7/16

Λεμεσού Αθανάσιος: «Οι θρήσκοι άνθρωποι είναι το πιο επικίνδυνο είδος μέσα στην εκκλησία»

 


 

18/7/16

Ναυπάκτου Ιερόθεος (Κήρυγμα 12-7-2016):«Ο  όσιος Παΐσιος, Προφήτης, Κριτής, Απόστολος, Θεοφόρος, Θεόπτης, εμπειρικός Θεολόγος»

 


 

10/6/16

Σύστημα χαρτογράφησης των 8 τύπων μαθησιακής προσωπικότητας

 







 

15/2/16

Neuroscience-Νευροεπιστήμη, Νευροθεολογία, Νοερά προσευχή

 

Η Νευροεπιστήμη εμφανίστηκε ως έχει περίπου το 1950 με τα πρώτα νευροαπεικονιστικά μηχανήματα να κάνουν την εμφάνισή τους εκείνη την εποχή. Οι Νευροεπιστήμονες εστιάζουν συνήθως στον εγκέφαλο και το πώς οι εκούσιες ή ακούσιες διεργασίες που συμβαίνουν σε αυτόν, συνδέονται με τη συμπεριφορά και τις γνωστικές μας λειτουργίες. Η Νευροεπιστήμη είναι διαθεματική επιστήμη που συνδέει διαφορετικά γνωστικά πεδία ή δραστηριότητες του ανθρώπου, όπως τη χημεία, την επιστήμη των υπολογιστών, τη μηχανική, τη φυσική, τα μαθηματικά, την ιατρική και συναφείς κλάδους, τη γλωσσολογία, τη φιλοσοφία, το μάρκετινγκ, τις τέχνες (μουσική, χορό κλπ.), τη ψυχολογία, την εκπαίδευση, τη νομική, τη θρησκεία, τη θεολογία, σε συνδυασμό με τις εγκεφαλικές λειτουργίες. Οι Νευροεπιστήμονες μελετούν το αποτύπωμα, τα ίχνη, όλων αυτών των δραστηριοτήτων του ανθρώπινου νου, στον εγκέφαλο. «Η Νευροεπιστήμη είναι φυσική επιστήμη και ερευνά τις λειτουργίες του εγκεφάλου, τη λειτουργική αρχιτεκτονική του νου, και τη χαρτογράφηση της συνεργασίας εγκεφάλου και νου» (Ian M. Devonshire and Eleanor J. Dommett, Neuroscience: Viable Applications in Education? The Neuroscientist 16(4) 349–356).


 

«Η Νευροθεολογία είναι η περιοχή της επιστήμης και της έρευνας που προσπαθεί να κατανοήσει τη σχέση μεταξύ εγκεφάλου και θεολογίας και ευρύτερα μεταξύ νου και θρησκείας. Πολλά βιβλία έχουν γραφτεί για τη σχέση μεταξύ εγκεφάλου και θρησκευτικού βιώματος και πολλά επιστημονικά άρθρα έχουν δημοσιευθεί γι' αυτό το θέμα» (Andrew B. Newberg, Principles of Neurotheology, University of Pennsylvania, USA, Ashgate Science and Religion Series, p. 1). «Εξετάζοντας τον λόγο ύπαρξης της νευροθεολογίας ως ξεχωριστό επιστημονικό πεδίο βρίσκουμε τέσσερεις θεμελιώδεις στόχους για την επιστημονική έρευνα. 1. Την βελτίωση της κατανόησης του ανθρώπινου νου και του εγκεφάλου. 2. Την βελτίωση της κατανόησης της θρησκείας και της θεολογίας. 3. Την βελτίωση της κατάστασης του ανθρώπου ιδίως όσον αφορά την υγεία και την ευημερία. 4. Την βελτίωση της κατάστασης του ανθρώπου ιδίως όσον αφορά τη θρησκεία και την πνευματικότητα. Αυτοί οι τέσσερεις στόχοι αλληλοπεριχωρούνται στο ότι οι θρησκευτικές και επιστημονικές αναζητήσεις και έρευνες μπορούν να επωφεληθούν από τις έρευνες της Νευροθεολογίας» (Andrew B. Newberg, Principles of Neurotheology, University of Pennsylvania, USA, Ashgate Science and Religion Series, p. 18).

Τον όρο Νευροθεολογία για πρώτη φορά χρησιμοποίησε ο Άλντους Χάξλεϋ (1894 – 1963). Το 1962 ο Χάξλεϋ δημοσίευσε το τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Το Νησί», όπου αναφέρει για πρώτη φορά τους όρους Νευροθεολογία και Νευροθεολόγος: «Ποιοι είναι οι ‘μεγάλοι’; ... Αυτή είναι ερώτηση για ένα νευροθεολόγο. ... Κάποιον που σκέπτεται για τους ανθρώπους με όρους που αφορούν, συγχρόνως, το Καθαρό Φως του Κενού και το αυτόνομο νευρικό σύστημα. Οι ‘μεγάλοι’ είναι ένα μίγμα Νου και φυσιολογίας». Ο όρος νευροβιολογία χρησιμοποιείται εναλλακτικά με τον όρο νευροεπιστήμη.

Στο αγγλικό κείμενο ο Χάξλεϋ γράφει: «... ”... who are the grown-ups?” ... “That's a question for a neurotheologian ... Somebody who thinks about people in terms, simultaneously, of the Clear Light of the Void and the vegetative nervous system. The grown-ups are a mixture of Mind and physiology”. ... “The children are the little fellows who think they know better than the grown-ups” ... “And so must be told to run along and play”». «Pharmacology, sociology, physiology, not to mention pure and applied autology, neurotheology, metachemistry, mycomysticism, ...». «Το Νησί» του Χάξλεϋ κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Κάκτος σε μετάφραση του Αντώνη Αϊδίνη, όμως στις σελίδες 110 και 161, αντίστοιχα, που βρίσκονται τα παραπάνω τμήματα του κειμένου, απουσιάζει η μετάφραση των όρων «neurotheologian»-νευροθεολόγος και «neurotheology»-νευροθεολογία.



Στο χώρο της ορθόδοξης θεολογίας ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης έκανε μια πρώτη προσπάθεια να εισάγει τη νευροθεολογία, ήδη από το 1966, με τη μελέτη του «Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΝΕΥΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΣΘΕΝΕΙΑ, Η ΔΕ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ». Στο βιβλίο ΠΑΤΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ (εκδόσεις Παρακαταθήκη 2004) παρουσιάζονται απομαγνητοφωνημένες πανεπιστημιακές παραδόσεις του π. Ιωάννη Ρωμανίδη από το ακαδημαϊκό έτος 1983-84 και είναι πολύ ενδιαφέροντα από την άποψη της νευροθεολογίας όσα λέει ο π. Ιωάννης ειδικά στην ενότητα για τη νοερά προσευχή.



 

12. Περί νοεράς προσευχής


Το θέμα τώρα της νοεράς προσευχής είναι πολύ ενδιαφέρον. Η νοερά προσευχή είναι μία καθαρά εμπειρική κατάσταση. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται περί εμπειρίας. Ούτε ένας ψυχίατρος μπορεί να αρνηθεί ότι η νοερά προσευχή είναι καθαρή εμπειρία. Η διαφορά μας με τους ψυχιάτρους θα ήταν όχι στο γεγονός αυτό καθ’ εαυτό, αλλά στην αιτία που προκαλεί την νοερά προσευχή. Δηλαδή, αν το θέμα αυτό τεθεί υπόψη των επιστημόνων των θετικών επιστημών, π.χ. ψυχολόγων, ψυχιάτρων, παθολόγων, βιολόγων κ.λ.π. σαν ένα φαινόμενο άξιο παρατήρησης και μελέτης, θα είναι υποχρεωμένοι οι άνθρωποι αυτοί, εφαρμόζοντας την επιστημονική μέθοδο έρευνας, να προβάλουν υποθέσεις.

Βέβαια η Εκκλησία έχει την δική της κατατεθειμένη εμπειρία του φαινομένου. Ένας, που έχει νοερά προσευχή [//52] μέσα του, «ακούει» ο ίδιος την προσευχή αυτή να λέγεται μέσα στην καρδιά του. Και υπάρχει εκατοντάδων ετών παράδοση αυτής της πνευματικής κατάστασης. Από τους αγίους έχει δοθεί μία συγκεκριμένη ερμηνεία σ’ αυτήν την πάραδοση της νοεράς προσευχής και βάσει αυτής της ερμηνείας η Εκκλησία γνωρίζει ότι η νοερά προσευχή είναι μία πνευματική εμπειρία και ότι είναι αποτέλεσμα της επενεργείας του Αγίου Πνεύματος μέσα στην καρδιά του ανθρώπου. Αυτή είναι μια μακραίωνη παράδοση, που κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί την ύπαρξή της, διότι υπάρχουν πάρα πολλά συγγράμματα των Πατέρων επάνω στο θέμα αυτό, εκτός από όσα αναφέρονται γι’ αυτήν στην Αγία Γραφή. Και υπάρχουν σήμερα άνθρωποι, που ζουν αναμεταξύ μας, οι οποίοι γνωρίζουν από προσωπική τους εμπειρία, επειδή την ζουν, ενεργουμένη μέσα τους, την νοερά προσευχή.

Οπότε, εφ’ όσον αυτοί οι επιστήμονες αποδεχθούν αυτήν την πραγματικότητα, μετά θα πρέπει να προβάλουν τις δικές τους υποθέσεις για να εξηγήσουν το φαινόμενο αυτό της νοεράς προσευχής. Βέβαια μεταξύ τους θα υπάρχουν και μερικοί, που θα πουν ότι αυτό είναι ένα εφεύρημα των παπάδων, ιδίως εδώ στην Ελλάδα! Θα πουν ότι αυτά τα λένε οι παπάδες, ότι είναι προϊόν της φαντασίας τους. Μακάρι όμως οι παπάδες να ασχολούντο με τέτοια πράγματα εδώ στην Ελλάδα.

Άλλοι τώρα από αυτούς τους επιστήμονες ίσως πουν ότι αυτό είναι ένα είδος υπνωτισμού. Είχα μία σχετική συζήτησι με γιατρούς, μάλιστα με καθηγητές Πανεπιστημίου, οι οποίοι έλεγαν ότι αυτό είναι ένα είδος υπνωτισμού! Όμως, έστω, ας είναι έτσι γι’ αυτούς. Αλλά ένας ψυχίατρος [//53] είναι υποχρεωμένος να ασχοληθεί συστηματικά με το θέμα αυτό.

Σχετικά με τον υπνωτισμό τώρα, ο οποίος πράγματι είναι μία εμπειρία. Ο ψυχίατρος όμως θα πρέπει να μπορεί να εξακριβώσει, αν η νοερά προσευχή είναι ένα είδος υπνωτισμού ή όχι. Ο υπνωτισμός μπορεί να οδηγήσει σε παραίσθηση, που σημαίνει σε ασυνταξία ως προς την σωστή σύνθεση των εμπειρικών εντυπώσεων, που έχει ο άνθρωπος μέσα στην μνήμη του. Όμως όλα τα στοιχεία, που συνθέτουν μία παραίσθηση, είναι παρμένα από τις αισθήσεις. Διότι ο άνθρωπος που φθάνει σε παραίσθηση, φθάνει σ’ αυτήν, όχι διότι έχει χάσει την επαφή του με τα αισθητά, αλλά επειδή η μνήμη του έχει εκτροχιασθεί και η σύνθεση των εντυπώσεων, που γίνεται μέσα στο μυαλό του, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία αταξία στην ταξινόμηση των εντυπώσεων. Έτσι έχομε τους ανισόρροπους, καθώς και αυτούς που ονειρεύονται στον ξύπνιο τους. Τα στοιχεία δηλαδή των αισθήσεων, που συνθέτουν μία παραίσθηση, είναι υπαρκτά. Εκείνος, που βρίσκεται σε παραίσθηση μπορεί να βλέπει κάτι, που δεν υπάρχει εκείνην την στιγμή μπροστά του, που είναι όμως υπαρκτό [Αυτό συμβαίνει με τα παραισθησιογόνα, όπως π.χ. το LSD. Βέβαια, παραίσθηση μπορεί να έχει κάποιος και κατά τον υπνωτισμό, όταν εισαχθεί από τον υπνωτιστή δαιμονική ενέργεια, οπότε ο υπνωτισμένος έρχεται σε επαφή με πονηρά πνεύματα].

Όσον αφορά στον υπνωτισμό, εκείνος που υπνωτίζεται μπαίνει σε μία κατάσταση κώματος, σαν δηλαδή να βρίσκεται σε κώμα και, αφού βρίσκεται σε κωματώδη κατάσταση, [//54] ενθυμείται πράγματα από το παρελθόν και απαντά στα ερωτήματα εκείνου που τον υπνώτισε. Οπότε, σαν υπνωτισμένος που είναι, δεν έχει επαφή με την πραγματικότητα.

Όσον αφορά τώρα στην νοερά προσευχή, δεν έχομε να κάνουμε με κάτι υπαρκτό, που έχει ήδη κατατεθεί στην μνήμη και το οποίο ανακαλείται από την μνήμη και έτσι ονειρεύεται ο άνθρωπος. Δεν συμβαίνει το ίδιο, όπως σε μία παραίσθηση, που βλέπει κανείς κάτι, χωρίς όμως να υπάρχει πράγματι γύρω του εκείνο που βλέπει εκείνην την στιγμή ούτε να υποπίπτει στις αισθήσεις του εκείνην την στιγμή. Στην περίπτωση της νοεράς προσευχής ό,τι συμβαίνει στην καρδιά του ανθρώπου και ό,τι αισθάνεται ο άνθρωπος, λαμβάνει χώρα εκείνην την στιγμή που το αισθάνεται. Δεν είναι κάτι του παρελθόντος. Είναι μία εμπειρία του παρόντος. Το να είναι επίσης κανείς σε εγρήγορση πνεύματος, πράγμα που συμβαίνει κατά την νοερά προσευχή , δηλαδή ούτε υπνωτισμένος να είναι ούτε να βρίσκεται σε παραίσθηση, και ταυτόχρονα να βιώνει κάτι το πολύ ξεκάθαρο μέσα του, μέσα στην καρδιά του, κάποιον άλλον, που προσεύχεται μέσα του για λογαριασμό του «στεναγμοίς αλαλήτοις» [Βλ. Ρωμ. 8, 26], τέτοιο πράγμα δεν συμβαίνει στον υπνωτισμό. Κατά την νοερά προσευχή ο άνθρωπος έχει πλήρη συνείδηση ότι κάτι οικείο προς την φύση του και ενεργούμενο έσωθεν, όχι όμως από τον ίδιο λαμβάνει χώρα μέσα του, το οποίο όχι μόνο βιώνει ξεκάθαρα αλλά ταυτόχρονα το παρατηρεί, και στο οποίο μπορεί εκούσια να συμμετέχει.

Το βάρος την αποδείξεως την αληθείας αυτής της εμπειρίας [//55] δεν ανήκει στους Ορθοδόξους, οι οποίοι την κατέχουν, αλλά στους επιστήμονες, οι οποίοι την αμφισβητούν ή θέλουν να την ερευνήσουν. Αν πάλι οι επιστήμονες δώσουν δική τους ερμηνεία σ’ αυτό το φαινόμενο της νοεράς προσευχής, αυτοί οι ίδιοι θα πρέπει να αποδείξουν ότι η δική τους ερμηνεία είναι η σωστή ερμηνεία. Διότι οι Ορθόδοξοι έχουν παράδοση αιώνων της ερμηνείας της νοεράς προσευχής, της οποίας η αλήθεια είναι αδιαφιλονίκητη για τους Ορθοδόξους. Και είναι αυτή η ερμηνεία αδιαφιλονίκητη, διότι δεν είναι ερμηνεία παρελθούσης εμπειρίας, η οπoία δεν μπορεί να εξακριβωθεί ή να επαναληφθεί, αλλά είναι ερμηνεία μιας ζώσης, αληθινής, σημερινής εμπειρίας και πραγματικότητας, που συνεχώς επαναλαμβάνεται και συνεχίζεται και παραδίδεται από γενεά σε γενεά μέσα στην Ορθόδοξο Εκκλησία.

Η Εκκλησία στην γλώσσα της, που είναι η εκκλησιαστική γλώσσα, λέγει διά στόματος του αποστόλου Παύλου: «Δεν μιλούμε με την ανθρώπινη σοφία, αλλά με την δύναμη του Αγίου Πνεύματος» [Α’ Κορ. 2, 4: «... Και ο λόγος μου και το κήρυγμά μου ουκ εν πειθοίς ανθρωπίνης σοφίας λόγοις, αλλ’ εν αποδείξει Πνεύματος και δυνάμεως»]. Τι εννοεί μ’ αυτό; Γιατί ο Απόστολος αντιπαρατάσσει την δύναμη του Αγίου Πνεύματος με την σοφία του κόσμου τούτου; Διότι ο άνθρωπος, που έχει γίνει ναός του Αγίου Πνεύματος, που έχει δηλαδή έλθει μέσα του το Άγιο Πνεύμα και έχει κατοικήσει μέσα στην καρδιά του, αυτός ο άνθρωπος αισθάνεται ζωντανά μέσα στην καρδιά του την δύναμη, δηλαδή την ενέργεια [//56] του Αγίου Πνεύματος, και έτσι δεν πείθεται ότι έχει γίνει ναός του Αγίου Πνεύματος από λόγια άλλων ούτε από φιλοσοφικά ή θεολογικά επιχειρήματα άλλων, αλλά γνωρίζει ότι είναι ναός του Αγίου Πνεύματος από άμεση και προσωπική του εμπειρία· διότι νιώθει, ακούει μέσα του το Άγιο Πνεύμα, που κάνει τον παπά και τον ψάλτη μέσα στην καρδιά του. Δηλαδή είναι η συμμαρτυρία του Αγίου Πνεύματος στο πνεύμα του ανθρώπου εκείνο το πράγμα, που δίνει στον άνθρωπο αυτόν την απόλυτη βεβαιότητα ότι έχει γίνει το σώμα του ναός του Θεού, αφού το Πνεύμα το Άγιο ήλθε και σκήνωσε στην καρδιά του. Αυτήν την κατάσταση περιγράφει ο απόστολος Παύλος, όταν λέγει: «Το Πνεύμα του Θεού κράζει μέσα στις καρδιές μας το αββά ο Πατήρ» [Γαλ. 4, 6. «Ότι δε εστε υιοί, εξαπέστειλεν ο Θεός το Πνεύμα του υιού αυτού εις τας καρδίας υμών κράζον• αββά ο πατήρ»]. Φωνάζει δηλαδή μέσα μας το Άγιο Πνεύμα απευθυνόμενο προς τον Πατέρα και λέγει: «Πατέρα μου»!

Αυτό λοιπόν, που περιγράφει ο απόστολος Παύλος, είναι μία πραγματικότητα ή μία φαντασιοπληξία; Πετούσε στα σύννεφα ο απόστολος Παύλος, όταν το έλεγε αυτό; Αν προσέξετε καλά σε όσα λέει ο απόστολος Παύλος στο κεφ. 8 της προς Ρωμαίους επιστολής του, θα δείτε ότι μιλάει για πραγματική προσευχή στην καρδιά του ανθρώπου. Αλλά δεν είναι μόνο ο απόστολος Παύλος που μιλάει έτσι. Και ο Δαβίδ στους Ψαλμούς του μιλάει έτσι και η Παλαιά Διαθήκη μιλάει έτσι. Γι’ αυτό βλέπομε εδώ ποιος ήταν ο λόγος που οι αρχαίοι Χριστιανοί, που προετοιμάζονταν για την νοερά προσευχή, πρώτα αποστηθίζανε όλο το Ψαλτήρι. [//57] Αυτήν τη μεγάλη σημασία είχε το Ψαλτήρι γι’ αυτούς· στο να τους βοηθήσει να εργασθούν την νοερά προσευχή.

Δεν ξέρω πόσοι Χριστιανοί σήμερα έχουν διαβάσει ολόκληρο το Ψαλτήρι. Τα παλιά χρόνια το διάβαζαν επάνω στους πεθαμένους πριν την κηδεία. Ίσως τότε να ήταν η μόνη φορά που διάβαζαν ολόκληρο το Ψαλτήρι. Το διάβαζε ο παπάς και, αν είχε κοντά του κανένα ψάλτη, έβαζε και τον ψάλτη και το διάβαζε. Τα παλιά χρόνια, για να χειροτονηθεί κανείς επίσκοπος, έπρεπε να αποδείξει ότι ήξερε το Ψαλτήρι [Κανών β’ της Ζ’ Οικουμενικής Συνόδου]. Γιατί; Γιατί το Ψαλτήρι είχε τόσο μεγάλη σημασία μέσα στην Εκκλησία; Διότι το Ψαλτήρι έχει προσευχές σχετικές με την νοερά προσευχή. Διότι η νοερά προσευχή στην Εβραϊκή παράδοση, στην Προφητική παράδοση, αλλά και στην αρχαία Χριστιανική παράδοση, γινόταν και με τους Ψαλμούς. Γι’ αυτόν τον λόγο λέει ο απόστολος Παύλος «προσεύξομαι τω πνεύματι, προσεύξομαι και τω νοΐ. Ψαλώ τω πνεύματι, ψαλώ και τω νοΐ» [Α’ Κορ. 14, 15]. Οπότε η νοερά προσευχή δεν είναι μόνο προσευχή με λόγια, αλλά είναι και ψαλμωδία, ψαλμός δηλαδή. Γι’ αυτό έχομε και δείγματα από την Παράδοση ότι η νοερά ευχή γινόταν και με τους Ψαλμούς. Ένα από αυτά τα παραδείγματα είναι εκείνο του Αγίου Ιωάννου του Κασσιανού, ο οποίος διδάσκει νοερά προσευχή με Ψαλμούς. Υπάρχουν αρκετές μαρτυρίες γι’ αυτό το πράγμα [Στο «Ρουμανικό Γεροντικό», που έγραψε ο π. Ιωαννίκιος Μπάλαν, (έκδ. «Ορθοδόξου Κυψέλης»), αναφέρεται η περίπτωσις ενός λαϊκού Χριστιανού, ο οποίος είχε αδιάλειπτη την νοερά προσευχή, απαγγέλλοντας διαρκώς του Ψαλμούς].

[//58] Οπότε δεν χρειάζεται καμιά φιλοσοφική απόδειξη γι’ αυτά τα θέματα, εφ’ όσον εκείνοι, που πιστεύουν και έχουν φθάσει σ’ αυτήν την κατάσταση της νοεράς προσευχής, έχουν μέσα τους αυτήν την εμπειρία; Και, εφ’ όσον υπάρχει αυτή η εμπειρία, σε τι χρειάζεται η μεταφυσική; Σε τι χρειάζεται η φιλοσοφία; Σε τι βοηθάει η φιλοσοφία; Βοηθήθηκε ποτέ κανείς ουσιαστικά στην ζωή του από καμιά φιλοσοφία στο να αποκτήσει αυτήν την κατάσταση της νοεράς προσευχής, που ενεργεί αδιάλειπτα μέσα στην καρδιά, ώστε να γίνει ναός του Αγίου Πνεύματος;

Όταν κανείς δεν έχει τέτοια εμπειρία, αλλά θέλει να την αποκτήσει, τότε πηγαίνει και διδάσκεται από αυτούς που έχουν αυτή την εμπειρία. Η εμπειρία αυτή της νοεράς προσευχής είναι συνήθως - αν και υπάρχουν εξαιρέσεις - απαραίτητη προϋπόθεση για να φθάσει κάποιος στην εμπειρία της θέωσης, κατά την οποία αποκτά εμπειρία της άκτιστης δόξας του Θεού. Αυτή η εμπειρία της θέωσης είναι αποκλειστικά δώρο Θεού, το οποίο ο Θεός χαρίζει σε όποιους θέλει, όταν θέλει και για όσο θέλει και δεν εξαρτάται από την ανθρώπινη προσπάθεια. Προϋπόθεση όμως υπό συνήθεις συνθήκες είναι το να έχει κανείς την νοερά προσευχή.



 

1/2/16

Κορνήλιος Καστοριάδης: «Αν δεν υπάρχει έρωτας μες στην εκπαίδευση δεν υπάρχει εκπαίδευση!»

 

«Θα έλεγα πρώτα πρώτα ότι δεν μπορούμε να χωρίσουμε την εκπαίδευση από τη συνολική κοινωνική κατάσταση. Ο μακαρίτης, ο καημένος ο Πλάτων έλεγε ήδη ότι ακόμα και οι τοίχοι της πόλης εκπαιδεύουν τους ανθρώπους και νομίζω ότι αυτό είναι μια τρομερά σημαντική και βαριά αλήθεια. Η εκπαίδευση ενός ανθρώπου, η παιδεία ενός ανθρώπου αρχίζει από την ηλικία μηδέν και φτάνει ως την ηλικία ωμέγα, δηλ. τη στιγμή που θα πεθάνει, συνεχώς διαμορφώνεται αυτός ο άνθρωπος.

»Διαμορφώνεται από τι; Διαμορφώνεται από όλα όσα προσλαμβάνει. Διαμορφώνεται από όλα όσα είναι γύρω του.

»Λοιπόν, τί διαμόρφωση υφίστατο ένας αρχαίος Αθηναίος περπατώντας, βλέποντας την Ακρόπολη, την Αγορά, τη Στοά και τα λοιπά και τα λοιπά και τί διαμόρφωση υφίσταται ένας σημερινός Αθηναίος ζώντας μέσα σε αυτό το φρικτό τερατούργημα που λέγεται Αθήνα και που έγινε τερατούργημα μέσα σε σαράντα χρόνια, δυνάμει όλων των μεγαλοφυών πολιτικών μας; Δεν είναι έτσι!... Ή τι διαμόρφωση υφίστατο ένας αρχαίος Αθηναίος βλέποντας τραγωδίες στο θέατρο του Διονύσου και τί διαμόρφωση υφίσταται σήμερα ένας άνθρωπος βλέποντας τις διαφημίσεις της τηλεόρασης, δεν ξέρω τι!...

»Για να υπάρξει πραγματική εκπαίδευση με την αυστηρή έννοια του όρου υπάρχει μια βασική προϋπόθεση: είναι ότι αυτή η εκπαιδευτική διαδικασία γίνεται αντικείμενο επένδυσης και πάθους και από τους εκπαιδευτές και από τους εκπαιδευόμενους και, για να το πω καθαρά, ότι αν δεν υπάρχει έρωτας μες στην εκπαίδευση δεν υπάρχει εκπαίδευση!

»Εάν κάποιος κάτι μαθαίνει μέσα στο σχολείο είναι διότι, διαδοχικά, έναν καθηγητή σε κάποια τάξη –και στο πανεπιστήμιο ακόμη- τον ερωτεύεται και τον ερωτεύεται διότι βλέπει ότι αυτός ο ίδιος ο καθηγητής είναι ερωτευμένος με αυτό που διδάσκει.

»Λοιπόν, για να τα πω επίσης καθαρά και για να γίνω πλήρως απεχθής σ’ αυτούς που με ακούνε, σήμερα οι εκπαιδευτικοί ασχολούνται με τις επαγγελματικές τους διεκδικήσεις, οι οικογένειες ασχολούνται με το να πάρει το παιδί ένα ‘χαρτί’ και τα παιδιά ασχολούνται με οτιδήποτε άλλο εκτός από την επένδυση των πραγμάτων που μαθαίνουν. Λοιπόν, δεν είναι δυνατόν να υπάρξει εκπαίδευση.

»Στη Γαλλία αλλάζουν τα εκπαιδευτικά προγράμματα κάθε ένα χρόνο και το σύστημα και τα λοιπά και τα λοιπά… Κάθε υπουργός παιδείας αλλάζει και κάθε χρόνο πάει και χειρότερα το πράγμα, γιατί; Γιατί δεν μπορούν να αλλάξουν, ούτε είναι ικανοί να σκεφτούν πού είναι το πραγματικό πρόβλημα.

»Το πραγματικό πρόβλημα είναι αυτός ο έρωτας των παιδιών για αυτόν που τους διδάσκει και γι' αυτά τα οποία διδάσκει, του διδάσκοντος για τα παιδιά και γι' αυτά που διδάσκει ο ίδιος και της οικογένειας, η οποία επενδύει όλα αυτά τα πράγματα.

»Για να υπάρξουν όλα αυτά πρέπει να υπάρξει μια άλλη στάση απέναντι στη ζωή και στη γνώση και όχι απλώς η στάση ότι πηγαίνουμε στο σχολείο για να πάρουμε το καλύτερο δυνατό «χαρτί» που θα μας κάνει μετά να έχουμε το καλύτερο δυνατό επάγγελμα ή να μας κάνει να βγάλουμε τα περισσότερα δυνατά λεφτά.

»Όσο υπάρχει αυτή η νοοτροπία, θα υπάρχει μια συνεχής χειροτέρευση, όπως τη βλέπουμε και σε χώρες όχι σαν την Ελλάδα, αλλά σε μια χώρα όπως η Γαλλία, που έχει τεράστιες ισχυρές παραδοσιακές δομές από δέκα αιώνες και ιδίως στο θέμα της εκπαίδευσης, όπου βλέπει κανείς τη συνεχή φθορά των Λυκείων, των Γυμνασίων, εκεί πέρα και των εκπαιδευτικών και των μαθημάτων που διδάσκονται και των παιδιών και των οικογενειών. Και αυτό είναι όλο το κοινωνικοϊστορικό ρεύμα».

 

 

Πηγή: Καστοριάδης: Για την Εκπαίδευση (www.topikopoiisi.eu)



 

ΤΟ ΒΗΜΑ SCIENCE - Lawton Graham: «Γιατί πιστεύουμε ό,τι πιστεύουμε»

 
Ένα υπέροχο άρθρο που δείχνει, αντλώντας πληροφορίες από την σύγχρονη επιστημονική έρευνα, πόσο δεν είναι δικός μας, πόσο δεν είναι δικιά μας ελεύθερη επιλογή, ο «εαυτός» μας, πόσο η προσωπικότητα που έχουμε δημιουργήσει, και αισθανόμαστε απόλυτη ταύτιση μαζί της, έχει προκύψει από τυχαίους κληρονομικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Ο παλιός άνθρωπος

Γιατί πιστεύουμε ό,τι πιστεύουμε

Η πίστη είναι καθοριστική όχι μόνο για τη θρησκεία αλλά και για την επιστήμη. Σπάνια όμως σκεφτόμαστε πόσο παράξενη είναι. Διαβάστε επάνω σε τι είναι πραγματικά χτισμένες οι βασικές αξίες σας.

Ζούμε σε έναν κόσμο όπου η λογική είναι βασίλισσα. Νομίζουμε ενδεχομένως ότι όλα τα πιστεύω μας έχουν δομηθεί μέσα από ασφαλείς λογικές διεργασίες και οι ακλόνητες πεποιθήσεις μας υπογραμμίζουν το ποιοι είμαστε και το πόσο δίκιο έχουμε να εμπιστευόμαστε το μυαλό μας. Οι νευροεπιστήμονες έχουν όμως άλλη άποψη. Μας λένε ότι οι πεποιθήσεις μας σμιλεύονται από την παιδική μας ηλικία με υλικά που δεν μας ανήκουν. Με τις σκέψεις και τα πιστεύω της αγέλης μας, των ανθρώπων που βρίσκονται κοντά μας και τους εμπιστευόμαστε όσο είμαστε μικροί και άγουροι. Και πως στη συνέχεια το μόνο που κάνουμε είναι να «κουμπώνουμε» τα εισερχόμενα δεδομένα της ζωής μας στις προκατασκευασμένες αυτές πεποιθήσεις. Και, αν το σκεφθείτε, είναι μάλλον λογικό: άνθρωποι με αντιδιαμετρικά αντίθετα πιστεύω θεωρούνται εξίσου λογικοί... Αρα από τι είναι φτιαγμένες οι πεποιθήσεις μας;

Την ημέρα που κάθησα να γράψω αυτό το άρθρο οι ειδήσεις ήταν σχεδόν όπως όλες τις ημέρες. Ενας νεαρός είχε κριθεί ένοχος συνωμοσίας για τον αποκεφαλισμό ενός βρετανού στρατιώτη. Μάχες είχαν ξεσπάσει ξανά στην Ουκρανία. Η Ελλάδα κατηγορούσε τους δανειστές της ότι ενεργούσαν με βάση την ιδεολογία και όχι την οικονομική πραγματικότητα. Κάποιοι άγγλοι οπαδοί ποδοσφαιρικής ομάδας είχαν βιντεοσκοπηθεί να καθυβρίζουν ρατσιστικά έναν άνδρα στο μετρό του Παρισιού. Ολα τα νέα της ημέρας ήταν αυτά καθαυτά μοναδικά. Στη ρίζα τους όμως αφορούσαν το ίδιο πράγμα: την ισχυρή και πολύ ανθρώπινη στάση που αποκαλούμε πίστη.

Τα πιστεύω καθορίζουν το πώς βλέπουμε τον κόσμο και πώς ενεργούμε μέσα σε αυτόν. Χωρίς αυτά δεν θα υπήρχαν συνωμοσίες για τον αποκεφαλισμό στρατιωτών, δεν θα υπήρχαν πόλεμος, οικονομικές κρίσεις και ρατσισμός. Επίσης δεν θα υπήρχαν εκκλησίες και προστατευόμενες φυσικές περιοχές, δεν θα υπήρχαν επιστήμη και τέχνη. Οποια πιστεύω και αν έχετε, είναι δύσκολο να φανταστείτε μια ζωή χωρίς αυτά. Τα πιστεύω, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, είναι αυτά που μας κάνουν ανθρώπους. Επίσης έρχονται τόσο φυσικά ώστε σπάνια καθόμαστε να σκεφθούμε πόσο παράξενη είναι η πίστη.

Υλη και πίστη

Το 1921 ο φιλόσοφος Μπέρτραντ Ράσελ έθεσε το ζήτημα λακωνικά περιγράφοντας την πίστη ως «το κεντρικό πρόβλημα στην ανάλυση του νου». Το να πιστεύουμε, είπε, είναι «το πιο "νοητικό" πράγμα που κάνουμε» - εννοώντας το πιο μακρινό από την «απλή ύλη» από την οποία είναι φτιαγμένος ο εγκέφαλός μας. Πώς μπορεί ένα φυσικό αντικείμενο όπως ο ανθρώπινος εγκέφαλος να πιστεύει πράγματα; Η φιλοσοφία έχει κάνει ελάχιστη πρόοδο σε αυτό το κεντρικό πρόβλημα του Ράσελ. Ολοένα και περισσότερο όμως οι επιστήμονες έρχονται να βοηθήσουν.

«Κάποτε πιστεύαμε ότι οι ανθρώπινες πεποιθήσεις είναι υπερβολικά σύνθετες ώστε να αναλυθούν από την επιστήμη»
λέει ο Φρανκ Κρούγκερ, νευροεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο Τζορτζ Μέισον στο Φέαρφαξ της Βιρτζίνια στις Ηνωμένες Πολιτείες. «Αυτή η εποχή έχει όμως παρέλθει». Εκείνο το οποίο αναδεικνύεται είναι μια εικόνα της πίστης η οποία είναι διαφορετική από εκείνη στην οποία έχουν καταλήξει τα συμπεράσματα της κοινής λογικής - μια εικόνα που μπορεί να αλλάξει ορισμένες από τις ευρέως αποδεκτές πεποιθήσεις μας σχετικά με τον εαυτό μας. Τα πιστεύω είναι θεμελιώδη στη ζωή μας, όσον αφορά όμως το τι πιστεύουμε και γιατί αποδεικνύεται ότι έχουμε πολύ λιγότερο έλεγχο από ό,τι νομίζαμε.

Πεποιθήσεις σε διάφορα μεγέθη

Οι πεποιθήσεις μας «κυκλοφορούν» σε διάφορες μορφές και διάφορα μεγέθη, από τις επουσιώδεις και τις εύκολα επαληθεύσιμες - πιστεύω ότι θα βρέξει σήμερα - ως τη βαθιά, μη στηριζόμενη σε αποδείξεις, πίστη - πιστεύω στον Θεό. Ολες μαζί συγκροτούν έναν προσωπικό οδηγό για την πραγματικότητα λέγοντάς μας όχι μόνο τι είναι ορθό με βάση τα γεγονότα αλλά και τι είναι σωστό και καλό και επομένως πώς να συμπεριφερόμαστε απέναντι στους άλλους και απέναντι στον φυσικό κόσμο. Αυτό τις καθιστά εύλογα όχι μόνο το πιο νοητικό πράγμα που κάνει ο εγκέφαλός μας αλλά και το πιο σημαντικό. «Το κύριο κατευθυντήριο σύστημα του εγκεφάλου είναι το να εξάγει νόημα. Ολα τα άλλα είναι δουλικά συστήματα» λέει ο ψυχολόγος Πίτερ Χάλιγκαν από το Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ στη Βρετανία.

Ωστόσο, παρά το ότι είναι τόσο σημαντικές, ένα από τα μακροχρόνια προβλήματα για τη μελέτη των πεποιθήσεων είναι να προσδιορίσει κάποιος επακριβώς τι είναι αυτό που προσπαθεί να κατανοήσει. «Ολοι ξέρουν τι είναι πίστη ώσπου να τους ζητήσεις να την ορίσουν» λέει ο κ. Χάλιγκαν. Αυτό στο οποίο υπάρχει γενική συμφωνία είναι ότι η πίστη είναι κάτι παρόμοιο με τη γνώση αλλά πιο προσωπικό. Το να γνωρίζουμε ότι κάτι είναι αληθές είναι διαφορετικό από το να πιστεύουμε ότι είναι αληθές. Η γνώση είναι αντικειμενική ενώ η πίστη είναι υποκειμενική. Αυτή η μη στηριζόμενη στη λογική πλευρά είναι που δίνει στην πίστη τον μοναδικό, και προβληματικό, χαρακτήρα της.

Πιστεύω ή ξε-πιστεύω;

Οι φιλόσοφοι έχουν από παλιά συζητήσει τη σχέση ανάμεσα στο να γνωρίζουμε και να πιστεύουμε. Τον 17ο αιώνα ο Ρενέ Ντεκάρτ και ο Μπαρούχ Σπινόζα συγκρούστηκαν γι' αυτό το ζήτημα ενώ προσπαθούσαν να εξηγήσουν πώς καταλήγουμε στις πεποιθήσεις μας. Ο Ντεκάρτ πίστευε ότι η κατανόηση πρέπει να έρχεται πρώτη: μόνο αφού έχεις κατανοήσει κάτι μπορείς να το ζυγίσεις και να αποφασίσεις αν θα το πιστέψεις ή όχι. Ο Σπινόζα δεν συμφωνούσε. Υποστήριζε ότι το να γνωρίζεις κάτι σημαίνει αυτόματα ότι το πιστεύεις: μόνο αφότου έχεις πιστέψει κάτι μπορείς να το ξε-πιστέψεις. Η διαφορά μπορεί να φαίνεται επουσιώδης αλλά έχει τεράστια σημασία για το πώς λειτουργεί η πίστη.

Αν σχεδιάζατε ένα σύστημα απόκτησης της πίστης από την αρχή προφανώς θα έμοιαζε με το καρτεσιανό. Η άποψη του Σπινόζα δεν φαίνεται πειστική. Αν η προκαθορισμένη ρύθμιση του ανθρώπινου εγκεφάλου είναι να δέχεται χωρίς σκέψη αυτά που μαθαίνουμε ως αληθινά, τότε αυτό που μας λέει η κοινή λογική μας, ότι οι πεποιθήσεις μας είναι κάτι στο οποίο φθάνουμε μέσω της λογικής, φεύγει από το παράθυρο. Ωστόσο, παραδόξως, τα στοιχεία φαίνονται να υποστηρίζουν τον Σπινόζα. Για παράδειγμα, τα μικρά παιδιά είναι υπερβολικά εύπιστα, κάτι το οποίο υποδηλώνει ότι η ικανότητα να αμφιβάλλουμε και να απορρίπτουμε απαιτεί περισσότερους νοητικούς πόρους από ό,τι η αποδοχή. Κατά ανάλογο τρόπο τα κουρασμένα ή αφηρημένα άτομα είναι περισσότερο επιρρεπή στην πειθώ. Οταν μάλιστα μπήκαν στον χορό και οι νευροεπιστήμονες, τα ευρήματά τους προσέθεσαν περισσότερο βάρος στην άποψη του Σπινόζα.

Ο εύπιστος εγκέφαλός σας

Η νευροεπιστημονική διερεύνηση της πίστης ξεκίνησε το 2008, όταν ο Σαμ Χάρις από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Αντζελες έβαλε ανθρώπους στον εγκεφαλικό τομογράφο και τους ρώτησε αν πίστευαν ή όχι σε διάφορες γραπτές δηλώσεις. Ορισμένες ήταν απλές προτάσεις που αφορούσαν γεγονότα όπως «η Καλιφόρνια είναι μεγαλύτερη από το Ρόουντ Αϊλαντ». Αλλες αφορούσαν ζητήματα προσωπικής πίστης όπως «μάλλον δεν υπάρχει Θεός». Ο κ. Χάρις διαπίστωσε ότι οι δηλώσεις που οι εθελοντές πίστευαν ότι είναι αληθείς παρήγαν ελάχιστη εγκεφαλική δραστηριότητα - μόλις μερικές σύντομες αναλαμπές σε περιοχές που σχετίζονται με τη συλλογιστική και τη συναισθηματική ανταμοιβή. Αντιθέτως, η δυσπιστία παρήγε μακρότερη και ισχυρότερη ενεργοποίηση περιοχών οι οποίες σχετίζονται με την προσεκτική εξέταση και τη λήψη αποφάσεων, σαν ο εγκέφαλος να έπρεπε να δουλέψει πιο σκληρά για να φθάσει σε μια κατάσταση δυσπιστίας. Οι δηλώσεις που οι εθελοντές δεν πίστευαν ενεργοποιούσαν και αυτές περιοχές που εμπλέκονται στο συναίσθημα, αλλά στην προκειμένη περίπτωση σχετιζόμενες όχι με την ανταμοιβή αλλά με τον πόνο ή την αηδία.

Τα αποτελέσματα του κ. Χάρις ερμηνεύθηκαν ευρέως ως περαιτέρω επιβεβαίωση του ότι η προκαθορισμένη ρύθμιση του ανθρώπινου εγκεφάλου είναι να αποδέχεται. Η πίστη έρχεται εύκολα, η αμφιβολία θέλει προσπάθεια. Αν και αυτή δεν φαίνεται μια έξυπνη στρατηγική για να βρει κάποιος την πορεία του μέσα στον κόσμο, έχει νόημα αν τη δούμε υπό το πρίσμα της εξέλιξης. Αν τα εξελιγμένα γνωσιακά συστήματα που στηρίζουν την πίστη εξελίχθηκαν από πιο πρωτόγονα αντιληπτικά συστήματα, θα πρέπει να διατηρούν πολλά από τα βασικά χαρακτηριστικά αυτών των απλούστερων συστημάτων. Ενα από αυτά είναι η μη κριτική αποδοχή των εισερχόμενων πληροφοριών. Αυτός είναι ένας καλός κανόνας όταν πρόκειται για αισθητηριακές αντιλήψεις αφού οι αισθήσεις μας συνήθως παρέχουν αξιόπιστες πληροφορίες. Μας φόρτωσε όμως ένα μη βέλτιστο σύστημα για την αξιολόγηση πιο αφηρημένων ερεθισμάτων όπως οι ιδέες.

Σε λάθος δρόμο

Περισσότερες ενδείξεις υπέρ του ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει ήρθαν από τη μελέτη του πώς και γιατί η πίστη παίρνει λάθος δρόμο. «Αν σκεφθείτε τις εγκεφαλικές βλάβες ή τις ψυχικές διαταραχές που προκαλούν αυταπάτες και παραισθήσεις, μπορείτε να αρχίσετε να κατανοείτε πού ξεκινάει η πίστη» λέει ο κ. Χάλιγκαν. Οι αυταπάτες αυτές περιλαμβάνουν πεποιθήσεις οι οποίες φαίνονται παράξενες στους «απ' έξω» αλλά απολύτως φυσικές στο ίδιο το άτομο. Για παράδειγμα, τα άτομα μερικές φορές πιστεύουν ότι έχουν πεθάνει, ότι τα αγαπημένα τους πρόσωπα έχουν αντικατασταθεί από απατεώνες ή ότι οι σκέψεις και οι ενέργειές τους ελέγχονται από εξωγήινους. Και - κάτι που λέει πολλά - αυτού του είδους οι αυταπάτες συχνά συνοδεύονται από διαταραχές της αντίληψης, της επεξεργασίας των συναισθημάτων ή της «εσωτερικής παρακολούθησης» - του να γνωρίζει π.χ. κάποιος αν έχει ξεκινήσει μια συγκεκριμένη σκέψη ή ενέργεια.

Τα ελαττώματα αυτά είναι το σημείο από όπου ξεκινούν οι αυταπάτες, υποστηρίζει η Ρόμπιν Λάνγκντον από το Πανεπιστήμιο Μακουάρι στο Σίντνεϊ της Αυστραλίας. Τα άτομα με αυταπάτες περί ελέγχου τους από εξωγήινους, για παράδειγμα, συχνά έχουν ελαττωματική κινητική παρακολούθηση, οπότε δεν καταγράφουν ενέργειες τις οποίες έχουν τα ίδια ξεκινήσει ως δικές τους. Κατά τον ίδιο τρόπο, τα άτομα με την αυταπάτη που είναι γνωστή ως «μη αυτοταυτοποίηση στον καθρέφτη», τα οποία δεν αναγνωρίζουν το ίδιο το είδωλό τους, έχουν επίσης συχνά ένα αισθητηριακό ελάττωμα που λέγεται αγνωσία καθρέφτη: δεν «συλλαμβάνουν» τις ανακλαστικές επιφάνειες. Ενας καθρέφτης τούς φαίνεται σαν ένα παράθυρο και αν τους ζητηθεί να πιάσουν ένα αντικείμενο που αντανακλάται στην επιφάνειά του θα προσπαθήσουν να το φθάσουν μέσα στον καθρέφτη ή πίσω από αυτόν. Οι αισθήσεις τους τούς λένε ότι το άτομο στον καθρέφτη δεν είναι οι ίδιοι και έτσι πιστεύουν ότι αυτό είναι αλήθεια. Και πάλι, εμπιστευόμαστε τα δεδομένα των αισθήσεών μας και, αν αυτά μας λένε ότι το μαύρο είναι άσπρο, σε γενικές γραμμές καλά κάνουμε και τις πιστεύουμε.

Ισως νομίζετε ότι δεν θα ξεγελιόσασταν ποτέ κατ' αυτόν τον τρόπο, όμως, όπως λέει η κυρία Λάνγκντον, «όλοι είμαστε προγραμματισμένοι για αυτού του είδους την πίστη, τουλάχιστον αρχικά». Σκεφθείτε την εμπειρία όταν παρακολουθείτε ένα ταχυδακτυλουργικό σόου. Παρότι ξέρετε ότι όλα σε αυτό είναι ψευδαίσθηση, η ενστικτώδης αντίδρασή σας είναι να θεωρήσετε ότι ο μάγος έχει αλλάξει τους νόμους της φυσικής.

Οι λανθασμένες αντιλήψεις δεν είναι αυταπάτες φυσικά. Το να βλέπουμε να πριονίζουν κάποιον στα δύο και μετά να τον ενώνουν ξανά δεν σημαίνει ότι πιστεύουμε πως οι άνθρωποι μπορούν με ασφάλεια να πριονιστούν στα δύο. Επιπροσθέτως τα αισθητηριακά ελαττώματα δεν οδηγούν πάντα σε αυταπάτες. Τι άλλο χρειάζεται, λοιπόν; Απεικονιστικές μελέτες του εγκεφάλου από τον κ. Χάρις έχουν προσφέρει ένα σημαντικό στοιχείο: η πίστη αφορά τόσο τη συλλογιστική όσο και το συναίσθημα.

Το αίσθημα του σωστού

Ο σχηματισμός μιας αυταπάτης μάλλον απαιτεί επίσης κάποια βλάβη στη διαδικασία του συναισθηματικού ζυγίσματος. Είναι πιθανόν ένας τραυματισμός στον εγκέφαλο να την έχει καταστρέψει ολοσχερώς κάνοντας τα άτομα απλώς να αποδέχονται τα στοιχεία που παρέχουν οι αισθήσεις τους. Ή μπορεί απλώς να την έχει αποδυναμώσει «κατεβάζοντας» το κατώφλι των στοιχείων που απαιτούνται ώστε να γίνει αποδεκτή μια αυταπάτη.

Για παράδειγμα, κάποιος με ένα εγκεφαλικό τραύμα το οποίο έχει προκαλέσει βλάβη στη συναισθηματική επεξεργασία των προσώπων μπορεί να σκεφθεί «αυτή που ήρθε χθες να με δει έμοιαζε με τη γυναίκα μου αλλά δεν την αισθανόμουν σαν εκείνη, ίσως να ήταν μια απατεώνισσα. Θα αποφύγω να καταλήξω σε μια τελική κρίση ώσπου να ξανάρθει». Η επόμενη συνάντηση προκαλεί τα ίδια συναισθήματα, οπότε η υπόθεση επιβεβαιώνεται και η αυταπάτη αρχίζει να αναπτύσσεται.

Σύμφωνα με την κυρία Λάνγκντον και άλλους ειδικούς, τα όσα περιγράφονται πιο πάνω είναι παρόμοια με τα όσα συμβαίνουν στη φυσιολογική διαδικασία του σχηματισμού των πεποιθήσεων. Και τα δύο αφορούν εισερχόμενες πληροφορίες που συνδυάζονται με ασυνείδητη σκέψη επάνω σε αυτές τις πληροφορίες ώσπου να φθάσει ένα «αίσθημα του σωστού» και να σχηματιστεί μια πίστη.

Αυτή η διαδικασία των δύο σταδίων θα μπορούσε να βοηθήσει να εξηγήσουμε γιατί άτομα χωρίς εγκεφαλική βλάβη είναι επίσης εκπληκτικά επιρρεπή σε παράξενες πεποιθήσεις. Η φυσική ευπιστία μας είναι το ένα πρόβλημα και είναι ιδιαίτερα πιθανόν να μας οδηγήσει σε λάθος μονοπάτια όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ισχυρισμούς που βασίζονται σε ιδέες οι οποίες είναι δύσκολο να επαληθευτούν με τις αισθήσεις μας - «η 11η Σεπτεμβρίου ήταν δουλειά από μέσα» για παράδειγμα. Το δεύτερο πρόβλημα έχει να κάνει με το «αίσθημα του σωστού» το οποίο φαίνεται ότι είναι εξαιρετικά επιρρεπές στα λάθη.

Εξέλιξη, βιολογία και παρέες

Από πού λοιπόν έρχεται το αίσθημα του σωστού; Τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι έχει τρεις κύριες πηγές: την εξελιγμένη ψυχολογία μας, τις προσωπικές βιολογικές διαφορές μας και τις παρέες που κάνουμε.

Η σημασία της εξελιγμένης ψυχολογίας υπογραμμίζεται από το πιο σημαντικό ίσως από όλα τα συστήματα πεποιθήσεων: τη θρησκεία. Αν και οι κοινωνίες ποικίλλουν σημαντικά, η θρησκευτική πίστη αυτή καθαυτή είναι αξιοσημείωτα όμοια παντού. Οι περισσότερες θρησκείες παρουσιάζουν ένα οικείο σύνολο πρωταγωνιστών: υπερφυσικοί παράγοντες, μετά θάνατον ζωή, ηθικοί κανόνες και απαντήσεις σε υπαρξιακά ερωτήματα. Γιατί τόσο πολλοί άνθρωποι τα πιστεύουν τόσο αβίαστα;

Σύμφωνα με τη θεωρία της θρησκείας ως γνωσιακού υπο-προϊόντος, η ενστικτώδης ορθότητά τους απορρέει από βασικά χαρακτηριστικά της ανθρώπινης γνωσιακής λειτουργίας που εξελίχθηκαν για άλλους λόγους. Ιδιαίτερα τείνουμε να θεωρούμε ότι τα γεγονότα προκαλούνται από ενεργούς παράγοντες. Ενα θρόισμα στο χορτάρι μπορεί να είναι ένας θηρευτής αλλά μπορεί να είναι και απλώς ο άνεμος, ωστόσο έχουμε περισσότερο όφελος αν κάνουμε λάθος ρέποντας προς την πλευρά της προφύλαξης: οι πρόγονοί μας που έτειναν υπέρ της διαμεσολάβησης ενός ενεργού παράγοντα θα επιβίωναν περισσότερο και θα είχαν περισσότερους απογόνους. Κατά τον ίδιο τρόπο η ψυχολογία μας έχει εξελιχθεί για να αναζητεί μοτίβα επειδή αυτή ήταν μια χρήσιμη στρατηγική επιβίωσης. Κατά τη διάρκεια της εποχής της ξηρασίας, για παράδειγμα, τα ζώα είναι πιθανότερο να συγκεντρώνονται γύρω από μια λιμνούλα με νερό, επομένως εκεί θα πρέπει να πάει κάποιος να κυνηγήσει. Και πάλι έχουμε όφελος όταν αυτό το σύστημα είναι υπερενεργό.

Αυτός ο ισχυρός συνδυασμός υπερευαισθησίας υπέρ της «παραγοντοποίησης» και της «μοτιβοποίησης» παρήγαγε έναν ανθρώπινο εγκέφαλο ο οποίος είναι προγραμματισμένος να βλέπει τη μεσολάβηση παραγόντων και τον σκοπό παντού. Και η μεσολάβηση παραγόντων μαζί με τον σκοπό αποτελούν δύο από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της θρησκείας - ιδιαίτερα η ιδέα ενός παντοδύναμου παράγοντα ο οποίος κάνει τα πράγματα να συμβαίνουν και δίνει νόημα σε κατά τα άλλα τυχαία γεγονότα. Κατ' αυτόν τον τρόπο οι άνθρωποι είναι εκ φύσεως δεκτικοί στους θρησκευτικούς ισχυρισμούς και όταν τους συναντάμε για πρώτη φορά - τυπικά ως παιδιά - τους αποδεχόμαστε χωρίς αμφισβήτηση. Υπάρχει σε αυτούς ένα «αίσθημα του σωστού» το οποίο πηγάζει από τα βάθη της γνωσιακής αρχιτεκτονικής μας.

Η ομάδα μου είναι η καλύτερη

Σύμφωνα με τον κ. Κρούγκερ, όλες οι πεποιθήσεις αποκτώνται με παρόμοιο τρόπο. «Τα πιστεύω εμπίπτουν σε ένα ολόκληρο φάσμα αλλά έχουν όλα την ίδια ιδιότητα. Μια πεποίθηση είναι μια πεποίθηση».

Ο εγκέφαλός μας που αναζητεί παράγοντες και μοτίβα συνήθως μας υπηρετεί σωστά αλλά ταυτοχρόνως μας κάνει επιρρεπείς σε μια ευρεία κλίμακα αλλόκοτων και παράλογων πεποιθήσεων, από την πίστη στο παραφυσικό και στο υπερφυσικό ως τις θεωρίες συνωμοσίας, τις προκαταλήψεις, τον εξτρεμισμό και την πίστη στη μαγεία. Παράλληλα η εξελιγμένη ψυχολογία μας στηρίζει επίσης κάποιες άλλες πεποιθήσεις όπως ο δυϊσμός - το να βλέπουμε δηλαδή το πνεύμα και το σώμα ως διαφορετικές οντότητες - ή μια φυσική τάση να πιστεύουμε ότι η ομάδα στην οποία ανήκουμε είναι ανώτερη από τις άλλες.

Μια δεύτερη πηγή του «αισθήματος του σωστού» είναι πιο προσωπική. Οταν πρόκειται για κάτι σαν τις πολιτικές πεποιθήσεις, το συμπέρασμα ήταν ανέκαθεν ότι βρίσκουμε τον δρόμο μας προς μια συγκεκριμένη στάση μέσω της λογικής. Περίπου όμως μέσα στην τελευταία δεκαετία έγινε εμφανές ότι οι πολιτικές πεποιθήσεις έχουν τις ρίζες τους στη βασική βιολογία μας. Οι συντηρητικοί, για παράδειγμα, γενικώς αντιδρούν με περισσότερο φόβο από ό,τι οι προοδευτικοί στις απειλητικές εικόνες, έχουν υψηλότερα σκορ στις μετρήσεις που σχετίζονται με τη διέγερση, όπως αυτές που αφορούν την αγωγιμότητα του δέρματος και τον ρυθμό με τον οποίο ανοιγοκλείνει κάποιος τα μάτια του. Αυτό υποδηλώνει ότι αντιλαμβάνονται τον κόσμο ως ένα πιο επικίνδυνο μέρος και ενδεχομένως εξηγεί σε έναν βαθμό τη στάση τους σε ζητήματα όπως η έννομη τάξη και η εθνική ασφάλεια.

Μια άλλη βιολογική αντίδραση που έχει θεωρηθεί ότι εμπλέκεται στις πολιτικές πεποιθήσεις είναι η αηδία. Σε γενικές γραμμές οι συντηρητικοί αηδιάζουν πιο εύκολα από ερεθίσματα όπως η οσμή των σωματικών αερίων και των σκουπιδιών. Και η αηδία τείνει να κάνει τα άτομα όλων των πολιτικών πεποιθήσεων να αποστρέφονται περισσότερο τις ηθικά ύποπτες συμπεριφορές, αν και η αντίδραση αυτή είναι πιο έντονη στους συντηρητικούς. Αυτό έχει προταθεί ως μια ερμηνεία για τις διαφορές απόψεων σε σημαντικά ζητήματα όπως ο γάμος των ομόφυλων ζευγαριών ή η παράνομη μετανάστευση. Οι συντηρητικοί συχνά αισθάνονται ισχυρή αποστροφή απέναντι σε αυτές τις παραβιάσεις του status quo και έτσι τις κρίνουν ηθικά απαράδεκτες. Οι προοδευτικοί αηδιάζουν λιγότερο εύκολα και έχουν λιγότερες πιθανότητες να τις κρίνουν τόσο σκληρά.

Διαφορετικές πραγματικότητες

Αυτές οι ενστικτώδεις αντιδράσεις έχουν τόσο ισχυρή επιρροή ώστε άνθρωποι με διαφορετικές πολιτικές πεποιθήσεις κυριολεκτικά φθάνουν να κατοικούν σε διαφορετικές πραγματικότητες. Πολλές μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι οι πεποιθήσεις των ατόμων σχετικά με αμφιλεγόμενα ζητήματα ευθυγραμμίζονται με την ηθική στάση που έχουν απέναντι σε αυτά. Οι υπέρμαχοι της θανατικής ποινής, για παράδειγμα, συχνά ισχυρίζονται ότι αυτή αποτρέπει το έγκλημα και σπάνια οδηγεί στην εκτέλεση αθώων, οι αντιτιθέμενοι σε αυτήν λένε ακριβώς το αντίθετο.

Αυτό μπορεί να συμβαίνει απλώς επειδή οδηγούμαστε στις ηθικές μας θέσεις μέσω της λογικής, ζυγίζοντας τα γεγονότα που έχουμε στη διάθεσή μας προτού καταλήξουμε σε ένα συμπέρασμα. Υπάρχει όμως ένας μεγάλος και αυξανόμενος αριθμός στοιχείων που υποδηλώνουν ότι τα πιστεύω λειτουργούν αντίστροφα. Πρώτα παίρνουμε την ηθική μας θέση και ύστερα πλάθουμε τα δεδομένα ώστε να ταιριάζουν σε αυτήν.

Αν λοιπόν οι ηθικές μας θέσεις καθοδηγούν τις στηριζόμενες σε δεδομένα πεποιθήσεις μας, από πού πηγάζουν οι ηθικές μας θέσεις; Η σύντομη απάντηση; Οχι από τον εγκέφαλό μας.

Η ηθική είναι ένστικτο

Σύμφωνα με τον Τζόναθαν Χέιτ από το Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια, οι ηθικές κρίσεις μας συνήθως είναι γρήγορες και ενστικτώδεις: οι άνθρωποι σπεύδουν να βγάλουν συμπεράσματα και μόνον αργότερα επινοούν αιτίες για να δικαιολογήσουν την απόφασή τους. Για να το δείτε στην πράξη, προσπαθήστε να αντιπαρατεθείτε με κάποιον επάνω σε ένα θέμα το οποίο είναι προσβλητικό αλλά ανώδυνο, όπως το να χρησιμοποιήσει τη σημαία της πατρίδας του για να καθαρίσει μια τουαλέτα. Οι περισσότεροι θα επιμείνουν ότι αυτό είναι κακό αλλά δεν θα βρουν μια συλλογιστική για να το στηρίξουν και θα καταφύγουν σε δηλώσεις του τύπου «Δεν μπορώ να το εξηγήσω, απλώς ξέρω ότι είναι κακό».

Αυτό γίνεται ξεκάθαρο αν θέσετε σε ανθρώπους ερωτήματα τα οποία περιλαμβάνουν ταυτόχρονα ένα ηθικό στοιχείο και ένα στοιχείο το οποίο στηρίζεται σε δεδομένα όπως: «Είναι η καταναγκαστική ανάκριση υπόπτων για τρομοκρατία ηθικά κακή ακόμη και όταν παράγει χρήσιμες πληροφορίες;» ή «Είναι η διανομή προφυλακτικών στο πλαίσιο ενός προγράμματος σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης ηθικά κακή ακόμη και όταν μειώνει τα ποσοστά της εγκυμοσύνης στην εφηβεία και των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων;». Οι άνθρωποι που απαντούν «ναι» σε ένα τέτοιου είδους ερώτημα έχουν επίσης περισσότερες πιθανότητες να αμφισβητήσουν τα δεδομένα ή να παρουσιάσουν τα δικά τους, εναλλακτικά δεδομένα για να υποστηρίξουν την πεποίθησή τους. Οι αντιτιθέμενοι στη διανομή προφυλακτικών, για παράδειγμα, συχνά δηλώνουν ότι τα προφυλακτικά δεν λειτουργούν, οπότε η διανομή τους δεν ωφελεί έτσι κι αλλιώς.

«Σήμα» κουλτούρας

Εκείνα που μας κάνουν να αισθανόμαστε ότι είναι σωστά για να τα πιστέψουμε διαμορφώνονται επίσης σε τεράστιο βαθμό από την κουλτούρα μέσα στην οποία μεγαλώνουμε. Πολλές από τις θεμελιώδεις πεποιθήσεις μας σχηματίζονται κατά την παιδική ηλικία. Σύμφωνα με τον κ. Κρούγκερ, η διαδικασία ξεκινάει από τη στιγμή που γεννιόμαστε, βασισμένη αρχικά σε αισθητηριακές αντιλήψεις - ότι τα αντικείμενα πέφτουν προς τα κάτω, π.χ. - και αργότερα επεκτείνεται σε πιο αφηρημένες ιδέες και προτάσεις. Δεν είναι άξιο απορίας ότι το αποτέλεσμα εξαρτάται από τις πεποιθήσεις που συναντάμε στον δρόμο μας. «Είμαστε κοινωνικά όντα. Οι πεποιθήσεις μεταδίδονται από τους ανθρώπους στους οποίους βρισκόμαστε πιο κοντά» λέει ο επιστήμονας. Δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά. Αν όλοι έπρεπε να κατασκευάσουμε ένα σύστημα πίστης εξαρχής με βάση την άμεση εμπειρία μας, δεν θα πηγαίναμε πολύ μακριά.

Αυτό δεν σχετίζεται μόνο με την εγγύτητα, σχετίζεται επίσης και με την αίσθηση του ότι ανήκουμε κάπου. Η κοινωνική φύση μας σημαίνει ότι υιοθετούμε τις πεποιθήσεις σαν σήματα πολιτισμικής ταυτότητας. Το βλέπουμε συχνά σε ζητήματα που αποτελούν «καυτή πατάτα», στα οποία το να ανήκει κάποιος στη σωστή φυλή μπορεί να είναι πιο σημαντικό από το να είναι υπέρ της πλευράς των σωστών στοιχείων. Η αποδοχή της κλιματικής αλλαγής, για παράδειγμα, έχει εξελιχθεί σε «ταμπέλα» (shibboleth) στις Ηνωμένες Πολιτείες - οι συντηρητικοί βρίσκονται από τη μια πλευρά, οι προοδευτικοί από την άλλη. Η εξέλιξη, ο εμβολιασμός και άλλα σχετικά αποτελούν ανάλογα διχαστικά ζητήματα.

Μαζί μας από την εφηβεία

Το τι λοιπόν καταλήγουμε τελικά να πιστεύουμε διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από την κουλτούρα, τη βιολογία και την ψυχολογία μας. Μόλις φθάσουμε στην εφηβεία τείνουμε να έχουμε ένα σχετικά συνεκτικό και ανθεκτικό σύνολο πεποιθήσεων οι οποίες μένουν μαζί μας για το υπόλοιπο της ζωής μας. Αυτές σχηματίζουν ένα διασυνδεδεμένο σύστημα πίστης με ένα σχετικά υψηλό επίπεδο εσωτερικής συνέπειας. Η ιδέα όμως ότι αυτό αποτελεί προϊόν ορθολογικών, συνειδητών επιλογών είναι εξαιρετικά αμφισβητήσιμη. «Αν θέλω να είμαι απολύτως ειλικρινής, δεν έχω πραγματικά επιλέξει τις πεποιθήσεις μου. Ανακαλύπτω ότι τις έχω» λέει ο κ. Χάλιγκαν. «Μερικές φορές τις σκέφτομαι, μου είναι όμως δύσκολο να κοιτάξω προς τα πίσω και να πω ποια ήταν η γένεση αυτής της πεποίθησης».

Ξεχάστε τα δεδομένα

Το αποτέλεσμα όλων αυτών είναι ότι ο προσωπικός μας οδηγός πεποιθήσεων είναι χτισμένος στην άμμο αλλά ταυτόχρονα εξαιρετικά ανθεκτικός στην αλλαγή. «Αν ακούσετε κάτι καινούργιο, προσπαθείτε να το ταιριάξετε στις υπάρχουσες πεποιθήσεις σας» λέει ο κ. Χάλιγκαν. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να καταβάλουμε κάθε προσπάθεια για να απορρίψουμε κάτι το οποίο αντιβαίνει στη θέση μας ή να αναζητήσουμε περισσότερες πληροφορίες προκειμένου να επιβεβαιώσουμε κάτι το οποίο ήδη πιστεύουμε.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι πεποιθήσεις των ανθρώπων δεν μπορούν να αλλάξουν. Αν μας παρουσιαστούν αρκετές αντιφατικές πληροφορίες, μπορούμε να αλλάξουμε γνώμη και το κάνουμε. Πολλοί άθεοι, για παράδειγμα. βρίσκουν με λογικά επιχειρήματα τον δρόμο τους προς τη θρησκεία. Συχνά ωστόσο ο ορθολογισμός δεν θριαμβεύει εδώ. Αντίθετα, είναι πιο πιθανό να αλλάξουμε τις πεποιθήσεις μας ανταποκρινόμενοι σε ένα πολύ ισχυρό ηθικό επιχείρημα - και όταν το κάνουμε αναπλάθουμε τα γεγονότα ώστε να ταιριάξουν στη νέα πεποίθησή μας. Τις περισσότερες φορές ωστόσο απλώς εμμένουμε στα πιστεύω μας.

Κατόπιν όλων αυτών το δυσάρεστο συμπέρασμα είναι ότι κάποια, αν όχι όλα, από τα θεμελιώδη πιστεύω μας για τον κόσμο βασίζονται όχι στα γεγονότα και στη λογική - ή έστω στην παραπληροφόρηση - αλλά σε ενστικτώδη αισθήματα τα οποία πηγάζουν από την εξελιγμένη ψυχολογία, τη βασική βιολογία και την κουλτούρα μας. Τα αποτελέσματα είναι ορατά παντού: πολιτικά αδιέξοδα, θρησκευτικές αντιπαλότητες, χάραξη πολιτικών χωρίς στοιχεία και ένα απύθμενο πηγάδι μπερδεμένης γλώσσας, ασυναρτησίας και προκατάληψης. Ακόμη χειρότερα, οι βαθιές ρίζες των προβλημάτων μας είναι ως επί το πλείστον αόρατες σε εμάς. «Αν έχετε μια πεποίθηση, εξ ορισμού τη θεωρείτε αληθινή» λέει ο κ. Χάλιγκαν. «Μπορείτε να βγείτε έξω από τις πεποιθήσεις σας; Δεν νομίζω ότι θα ήσασταν ικανός».

Ο κόσμος θα ήταν βαρετός αν όλοι πιστεύαμε τα ίδια πράγματα. Θα ήταν όμως οπωσδήποτε καλύτερος αν όλοι παύαμε να πιστεύουμε τόσο έντονα στις πεποιθήσεις μας.

Τα παράξενα που πιστεύουμε

Θεωρούμε ότι οι πεποιθήσεις μας βασίζονται σε μια αλήθεια. Οταν όμως το 90% των ανθρώπων διατηρεί πεποιθήσεις οι οποίες μπορούν να χαρακτηριστούν αυταπάτες, ίσως είναι καιρός να αναθεωρήσουμε την πραγματικότητα.

Οι φυσιολογικοί άνθρωποι πιστεύουν στα πιο παράξενα πράγματα. Σχεδόν οι μισοί ενήλικοι στις Ηνωμένες Πολιτείες υποστηρίζουν τουλάχιστον μία θεωρία συνωμοσίας. Η πίστη σε παραφυσικά ή υπερφυσικά φαινόμενα είναι ευρέως διαδεδομένη, ενώ οι προκαταλήψεις και η πίστη στη μαγεία είναι σχεδόν οικουμενικές.

Εκπληκτικά μεγάλος αριθμός ατόμων διατηρεί επίσης πεποιθήσεις τις οποίες ένας ψυχίατρος θα χαρακτήριζε αυταπάτες. Το 2011 ο ψυχολόγος Πίτερ Χάλιγκαν από το Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ εξέτασε πόσο συνηθισμένες είναι οι πεποιθήσεις του είδους στη Βρετανία (δείτε το Top 10 της αυταπάτης). Διαπίστωσε ότι περισσότεροι από το 90% είχαν σε κάποιον βαθμό τουλάχιστον μία. Στις πεποιθήσεις αυτές περιλαμβάνονται το να πιστεύει κάποιος/α ότι μια διασημότητα είναι κρυφά ερωτευμένη μαζί του/της, ότι δεν ελέγχει κάποιες πράξεις του/της και ότι ο κόσμος λέει ή κάνει πράγματα τα οποία εμπεριέχουν ένα ειδικό μήνυμα για εκείνον/η. Κανένα από τα άτομα που εξέτασε ο κ. Χάλιγκαν δεν προβληματιζόταν για τις παράξενες πεποιθήσεις του. Παρ' όλα αυτά, το γεγονός ότι είναι τόσο διαδεδομένες υποδηλώνει πως το «αίσθημα του σωστού» που συνοδεύει την πίστη δεν αποτελεί πάντα αξιόπιστο οδηγό για την πραγματικότητα.

Το Top 10 της αυταπάτης

1. Το σώμα μου ή κάποιο μέρος του σώματός μου είναι δύσμορφο ή άσχημο (46,4 %)

2. Δεν έχω έλεγχο κάποιων πράξεών μου (44,3%)

3. Είμαι ένα εξαιρετικά ταλαντούχο άτομο το οποίο οι άλλοι δεν αναγνωρίζουν (40,5%)

4. Ορισμένα μέρη είναι διπλά, π.χ. υπάρχουν σε δύο διαφορετικά σημεία ταυτοχρόνως (38,7%)

5. Ο κόσμος λέει ή κάνει πράγματα τα οποία περιέχουν ένα ιδιαίτερο μήνυμα ειδικά για μένα (38,5%)

6. Κάποιοι άνθρωποι έχουν βαλθεί να μου κάνουν κακό ή να με δυσφημήσουν (33,8%)

7. Οι σκέψεις μου δεν βρίσκονται απολύτως υπό τον έλεγχό μου (33,6%)

8. Υπάρχει κάποιο άλλο άτομο που μου μοιάζει ή φέρεται όπως εγώ (22,7%)

9. Κάποιοι άνθρωποι είναι διπλοί, π.χ. υπάρχουν σε δύο μέρη ταυτοχρόνως (26,2%)

10. Οι γνωστοί μου μεταμφιέζονται σε άλλα πρόσωπα για να με χειραγωγήσουν ή να μου κάνουν κακό (24,9%)

Τα βασικά «πιστεύω» μας

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πράγματα σχετικά με την πίστη είναι ότι διαφέρει υπερβολικά από άτομο σε άτομο, ιδιαίτερα σε ζητήματα που έχουν πραγματικά σημασία, όπως η πολιτική και η θρησκεία. Σύμφωνα με έρευνες του Τζέραρντ Σόσιερ από το Πανεπιστήμιο του Ορεγκον, αυτές οι μυριάδες διαφορές μπορούν να ταξινομηθούν σε πέντε βασικές «διαστάσεις». Στον πυρήνα τους, υποστηρίζει, αυτές αφορούν το τι θεωρούμε ότι αποτελεί αξιόλογη πηγή αξίας και καλοσύνης στη ζωή, είτε πρόκειται για μια έννοια, ένα αντικείμενο, ένα υπερφυσικό ον ή ένα ιστορικό πρόσωπο. Το σύστημα πίστης μας είναι το σύνολο που προκύπτει από τη θέση μας σε καθεμιά από αυτές τις πέντε διαστάσεις, οι οποίες είναι ανεξάρτητες η μία από την άλλη.

1. Παραδοσιακή θρησκευτικότητα: το επίπεδο πίστης στα επικρατούντα (mainstream) θεολογικά συστήματα όπως ο Χριστιανισμός ή το Ισλάμ.

2. Υποκειμενική πνευματικότητα: το επίπεδο πίστης σε μη υλικά φαινόμενα, όπως τα πνεύματα, η αστρολογία και το παραφυσικό.

3. Απόλυτο προσωπικό συμφέρον: η πίστη ότι ο ηδονισμός αποτελεί πηγή αξίας και καλοσύνης στη ζωή.

4. Κοινοτικός ορθολογισμός: η πίστη στη σημασία των κοινών θεσμών και στην άσκηση της λογικής.

5. Αποστροφή στην ανισότητα: το επίπεδο ανοχής της ανισότητας στην κοινωνία, ένα υποκατάστατο της παραδοσιακής πολιτικής διαίρεσης Αριστεράς - Δεξιάς.



Πηγή: ΤΟ ΒΗΜΑ SCIENCE - «Γιατί πιστεύουμε ό,τι πιστεύουμε» - Lawton Graham - 10/01/2016






Ο παλιός άνθρωπος


Ο Χριστός, η Εκκλησία του Χριστού, μας ζητά να προχωρήσουμε προς την εκούσια νέκρωση και ταφή του «εαυτού» μας, του «παλαιού» ανθρώπου. Ο εγκέφαλος μας, σαν ένα κομπιούτερ με παλιό λειτουργικό, γεμάτο «ιούς», δυσλειτουργεί, και η λύση είναι το «φορμάτ», η διαγραφή όλων των παλιών δεδομένων, ώστε να εγκατασταθεί καινούργιο και εύχρηστο, λειτουργικό, «λειτουργικό». Οπότε καταλαβαίνει ο άνθρωπος ότι ο ζυγός του Χριστού είναι ελαφρής και αυτό που ζητάει ο Χριστός: «απαρνησάσθω εαυτόν και αράτω τον σταυρόν αυτού και ακολουθείτω Μοι» (Ματθ. 16, 24) είναι στην ουσία πρόταση για την αναβάθμιση της ποιότητας της ζωής του ανθρώπου, της ποιότητας της προσωπικότητας του ανθρώπου. Μετά το «φορμάτ» ο Χριστός εγκαθιστά καινούργιο «λειτουργικό» που και «Wi Fi» έχει, και «Ίντερνετ» έχει, και «ταινίες» μπορεί να βλέπει άνετα, και «παιχνίδια» «προχωρημένα» μπορεί να «παίζει». Και όταν προχωρήσει ο άνθρωπος προς αυτή την κατεύθυνση, μετά καλείται να σηκώσει πλέον και τον Σταυρό του Χριστού, ο Οποίος είναι το μεγαλειώδες άνοιγμα του ανθρώπου σε όλη την ανθρωπότητα. Τότε βιώνει ως εαυτό τον Όλο Αδάμ και προσεύχεται υπέρ της σωτηρίας όλου του κόσμου, όλης της ανθρωπότητας από τον πρώτο Αδάμ μέχρι τον έσχατο, και τότε εκτίθεται ο ανθρώπινος ψυχισμός στον υπέρογκο πόνο, στο ασήκωτο βάρος του πόνου των δισεκαττομυρίων ανθρώπινων όντων από όλες τις γενιές, εδώ και αιώνες. Αυτό το υπέρογκο φορτίο είναι αδύνατον να αντέξει ο ευάλωτος, ευαίσθητος, ανθρώπινος ψυχισμός αν δεν ενδυναμωθεί, αν δεν ενισχυθεί, από την ζωοποιό ενέργεια της άκτιστης θείας Χάρης του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Το κάλεσμα, στα αυτιά του θνητού ανθρωπάκου ακούγεται ως θάνατος και ο Χριστός χρησιμοποιώντας τη γλώσσα μας συνεχίζει: «Ός γαρ αν θέλη την ψυχήν αυτού σώσαι, απωλέσει αυτήν· ός δ᾿ αν απολέση την ψυχήν αυτού ένεκεν Εμού, ευρήσει αυτήν» (Ματθ. 16, 24). Όποιος δεχτεί να «χάσει την ψυχή του», να χάσει την προσωπικότητα του, όποιος αρνηθεί τον «εαυτό» του, τον παλαιό άνθρωπο θα βρει μέσα του την αιώνια Ζωή, την αληθινή Ζωή, την άφθαρτη και θα γίνει και ο ίδιος του πηγή αυτής της αιώνιας Ζωής για τους συνανθρώπους του: «Ός δ᾿ αν πίη εκ του ύδατος ου Εγώ δώσω αυτώ, ου μη διψήση εις τον αιώνα, αλλά το ύδωρ ό δώσω αυτώ, γενήσεται εν αυτώ πηγή ύδατος αλλομένου εις ζωήν αιώνιον» (Ιωάν. 4,14).


 

31/1/16

Johann Hari: «Όλα όσα νομίζετε πως γνωρίζετε για τις εξαρτήσεις είναι λάθος»

 
Τι είναι αυτό που δημιουργεί εξαρτήσεις- από αυτή στην κοκαΐνη μέχρι τα κινητά τηλέφωνα; Και πώς μπορούμε να τις ξεπεράσουμε; Ο Γιόχαν Χάρι έχει δει από πρώτο χέρι την αποτυχία των σημερινών μεθόδων καθώς παρακολουθούσε τα αγαπημένα του πρόσωπα να αγωνίζονται να διαχειριστούν τους εθισμούς τους. Άρχισε να αναρωτιέται γιατί αντιμετωπίζουμε τους εξαρτημένους κατ' αυτόν τον τρόπο, και μήπως υπήρχε κάποιος καλύτερος. Σε αυτή την βαθιά προσωπική ομιλία, μοιράστηκε πώς τα ερωτηματικά του τον οδήγησαν να ταξιδέψει σ' όλο τον κόσμο και έφεραν στο φως νέους και ελπιδοφόρους τρόπους για να σκεφτεί ένα μακροχρόνιο πρόβλημα.

 
Ομιλία του Johann Hari (Γιόχαν Χάρι) στο TED (Technology-Τεχνολογία, Entertainment-Ψυχαγωγία, Design-Σχεδίαση)
με τίτλο:
«Όλα όσα νομίζετε πως γνωρίζετε για τις εξαρτήσεις
είναι λάθος»

Ιούνιος 2015

Μετάφραση Miriela Patrikiadou

Επανεξέταση Lucas Kaimaras

00:11

Μία από τις πρώτες αναμνήσεις μου είναι να προσπαθώ να ξυπνήσω έναν συγγενή μου και να μη μπορώ. Ήμουν μικρός και δεν καταλάβαινα τι γινόταν, αλλά καθώς μεγάλωνα, κατάλαβα ότι στην οικογένειά μου υπήρχαν ναρκομανείς, που αργότερα έκαναν και χρήση κοκαΐνης.

00:25

Το σκεφτόμουν πολύ τώρα τελευταία, ίσως επειδή έχουν περάσει ακριβώς 100 χρόνια από την πρώτη απαγόρευση των ναρκωτικών στις ΗΠΑ και τη Βρετανία, την οποία επιβάλλαμε και στον υπόλοιπο κόσμο. Πέρασε ένας αιώνας από τότε που πήραμε την κρίσιμη απόφαση να τιμωρήσουμε τους εξαρτημένους και να τους κάνουμε να υποφέρουν, επειδή πιστεύαμε ότι θα αποθαρρύνονταν κι ότι θα είχαν κίνητρο να σταματήσουν.

00:47

Πριν μερικά χρόνια, σκεφτόμουν κάποιους αγαπημένους μου που είναι ναρκομανείς, και προσπαθούσα να δω αν υπήρχε κάποιος τρόπος να τους βοηθήσω. Κατάλαβα ότι υπήρχαν πολλά και σημαντικά ερωτήματα που όμως δεν γνώριζα τις απαντήσεις τους. Όπως, τι είναι αυτό που προκαλεί τον εθισμό; Γιατί είναι αυτή η προσέγγισή μας αφού δεν είναι αποτελεσματική; Υπάρχει κάποιος καλύτερος τρόπος για να τον δοκιμάσουμε;

01:09

Διάβασα πάρα πολλά σχετικά μ' αυτό, δεν έβρισκα απαντήσεις κι έτσι σκέφτηκα, «ΟΚ, θα δω διάφορα άτομα σ' όλο τον κόσμο που το έχουν βιώσει και το έχουν μελετήσει και θα τους μιλήσω για να δω αν μπορώ να μάθω κάτι απ' αυτούς». Δεν συνειδητοποίησα εξ' αρχής ότι θα διένυα πάνω από 50.000 χλμ, αλλά συνάντησα πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους, από μια τρανς, έμπορο κρακ στο Μπράουνσβιλ του Μπρούκλιν, έναν επιστήμονα που δαπανά πολύ χρόνο για να δει αν αρέσουν στις μαγκούστες τα παραισθησιογόνα που τις ταΐζει -τελικά τους αρέσουν, αλλά μόνο υπό ορισμένες συνθήκες- μέχρι τη μόνη χώρα που έχει αποποινικοποιήσει όλα τα ναρκωτικά, από την κάνναβη έως το κρακ, την Πορτογαλία. Αυτό που συνειδητοποίησα και που πραγματικά με ξάφνιασε είναι, ότι σχεδόν όλα όσα νομίζουμε πως ξέρουμε για τις εξαρτήσεις είναι λάθος, κι αν αρχίσουμε να αφομοιώνουμε τα νέα στοιχεία για τις εξαρτήσεις,

01:53

νομίζω πως θα αναγκαστούμε ν' αλλάξουμε κι άλλα πέραν της πολιτικής μας. Ας ξεκινήσουμε με όσα εγώ κι εσείς νομίζαμε ότι γνωρίζαμε. Ας δούμε τη μεσαία σειρά εδώ. Φανταστείτε πως όλοι σας για 20 μέρες κάνετε χρήση ηρωίνης, τρεις φορές τη μέρα. Μερικοί από σας ενθουσιαστήκατε λίγο περισσότερο με αυτή την ιδέα. (Γέλια) Μην ανησυχείτε, είναι μόνο ένα πείραμα σκέψης. Φανταστείτε ότι το κάνατε αυτό, εντάξει; Τι θα συνέβαινε; Εδώ κι έναν αιώνα μας δίνουν ένα συγκεκριμένο σενάριο του τι θα συμβεί. Νομίζουμε πως, επειδή υπάρχουν χημικά άγκιστρα στην ηρωίνη, καθώς θα κάνετε χρήση για κάποιο διάστημα, το σώμα σας θα εθιστεί σ' αυτά, θ' αρχίσετε να τα έχετε ανάγκη σωματικά, και στο τέλος των 20 ημερών όλοι θα είστε ηρωινομανείς. Σωστά;

02:32

Αυτό νόμιζα κι εγώ. Το πρώτο πράγμα που με έκανε να σκεφτώ ότι κάτι δεν πάει καλά με αυτή την ιστορία ήταν όταν μου την εξήγησαν. Αν φεύγοντας από εδώ σήμερα με χτυπήσει αυτοκίνητο και σπάσω το γοφό μου, θα με πάνε στο νοσοκομείο και θα μου δώσουν μπόλικη διαμορφίνη. Η διαμορφίνη είναι ηρωίνη. Για την ακρίβεια, είναι καλύτερη ηρωίνη από αυτή που θα αγοράσετε στο δρόμο. Εκείνη είναι νοθευμένη, -μικρό ποσοστό της είναι ηρωίνη- ενώ αυτή που σας δίνει ο γιατρός είναι ανόθευτη. Θα σας τη δώσουν για αρκετά μεγάλο διάστημα. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι σε αυτή την αίθουσα, μπορεί να μην το έχετε αντιληφθεί, αλλά έχετε πάρει πολλή ηρωίνη. Όποιος το βλέπει αυτό, οπουδήποτε στον κόσμο, αυτό συμβαίνει. Κι αν όσα πιστεύουμε για τον εθισμό είναι σωστά, τότε τι θα έπρεπε να συμβεί σε αυτούς τους ανθρώπους που έχουν εκτεθεί στα χημικά άγκιστρα; Θα έπρεπε να γίνουν ναρκομανείς. Αυτό έχει μελετηθεί πολύ προσεκτικά. Δεν συμβαίνει. Θα το είχατε προσέξει αν η γιαγιά σας έγινε ναρκομανής όταν άλλαξε ισχίο.

03:22

(Γέλια) Όταν το έμαθα αυτό, μου φάνηκε τόσο περίεργο, τόσο αντίθετο με όλα όσα μου είχαν πει, με όλα όσα νόμιζα πως ήξερα. Σκέφτηκα ότι δεν μπορεί να ήταν σωστό, μέχρι που συνάντησα τον Μπρους Αλεξάντερ, καθηγητή ψυχολογία στο Βανκούβερ, που ένα πείραμά του θα βοηθήσει να κατανοήσουμε το θέμα. Ο καθηγητής Αλεξάντερ μου εξήγησε πως η ιδέα του εθισμού, έτσι όπως την έχουμε στο μυαλό μας, προέρχεται εν μέρει από σειρά πειραμάτων που έγιναν στις αρχές του 20ου αιώνα. Είναι πολύ απλά πειράματα, μπορείτε να τα κάνετε απόψε σπίτι σας αν έχετε λίγο σαδιστική διάθεση. Βάλτε έναν αρουραίο σε κλουβί και δώστε του δύο μπουκάλια με νερό. Το ένα θα έχει μόνο νερό και το άλλο ηρωίνη ή κοκαΐνη. Τις περισσότερες φορές ο αρουραίος θα προτιμήσει το νερό με τα ναρκωτικά και θα πεθάνει σχετικά γρήγορα. Οπότε, να. Σωστά; Έτσι νομίζουμε πως έχουν τα πράγματα. Τη δεκαετία του '70, ο καθηγητής Αλεξάντερ εξέτασε το πείραμα και παρατήρησε κάτι. Είπε, «Α! Βάζουμε τον αρουραίο σε ένα άδειο κλουβί και το μόνο που έχει να κάνει είναι να πάρει ναρκωτικά. Ας δοκιμάσουμε κάτι διαφορετικό». Έτσι, ο καθηγητής Αλεξάντερ έφτιαξε το «Πάρκο των Αρουραίων», που είναι βασικά ένας παράδεισος για αρουραίους. Έχουν μπόλικο τυρί, πολλές χρωματιστές μπάλες και πολλά τούνελ. Εξίσου σημαντικό, έχουν πολλούς φίλους. Μπορούν να κάνουν πολύ σεξ και έχουν και τα δύο μπουκάλια, αυτό με το απλό νερό και αυτό με τα ναρκωτικά. Εδώ όμως είναι το ενδιαφέρον: Δεν αρέσει το νερό με τα ναρκωτικά στο Πάρκο των Αρουραίων. Δεν πίνουν σχεδόν ποτέ από αυτό. Κανείς τους δεν έκανε συστηματική χρήση, κανείς δεν πέθανε από υπερβολική δόση.

04:52

Το ποσοστό του 100% που πέθαναν από υπερβολική δόση στην απομόνωση, έπεσε στο 0% όταν ήταν ευτυχισμένοι και είχαν σχέσεις. Όταν το παρατήρησε αυτό ο καθηγητής Αλεξάντερ σκέφτηκε, «Μπορεί αυτό να ισχύει μόνο για τους αρουραίους, διαφέρουν αρκετά από εμάς». Μπορεί όχι τόσο όσο θα θέλαμε, αλλά ξέρετε... Δυστυχώς, την ίδια εποχή γινόταν ένα πείραμα με ανθρώπους υπό τις ίδιες ακριβώς συνθήκες. Το έλεγαν, «Πόλεμος του Βιετνάμ». Στο Βιετνάμ, 20% των Αμερικανών στρατιωτών έκανε μεγάλη χρήση ηρωίνης, κι αν δείτε τα ρεπορτάζ της εποχής, ανησυχούσαν επειδή σκέφτονταν, «Θεέ μου, θα είναι εκατοντάδες χιλιάδες οι ναρκομανείς στους δρόμους των ΗΠΑ όταν τελειώσει ο πόλεμος». Ήταν απολύτως λογικό. Παρακολούθησαν τους στρατιώτες που έκαναν χρήση ηρωίνης όταν επέστρεψαν. Στα αρχεία της Γενικής Ψυχιατρικής υπάρχει μια εκτενής μελέτη. Τι απέγιναν αυτοί; Τελικά, δεν πήγαν για αποτοξίνωση, ούτε είχαν στερητικό σύνδρομο. Το 95% απλώς σταμάτησε να κάνει χρήση. Αυτό δεν βγάζει νόημα, αν πιστεύετε στην ιστορία των χημικών άγκιστρων. Ο καθηγητής Αλεξάντερ σκέφτηκε ότι κάτι άλλο συμβαίνει με τις εξαρτήσεις.

05:54

Είπε, «Τι γίνεται αν ο εθισμός δεν έχει σχέση με τα χημικά άγκιστρα; Τι γίνεται αν ο εθισμός έχει σχέση με το κλουβί σου; Τι γίνεται αν ο εθισμός είναι μια προσαρμογή στο περιβάλλον σου;» Ενώ τα μελετούσε αυτά, ο Ολλανδός καθηγητής Πίτερ Κοέν είπε πως ίσως αυτό δεν πρέπει να το ονομάζουμε «εθισμό». Ίσως πρέπει να το ονομάσουμε «δεσμό». Οι άνθρωποι έχουν μια φυσική και εγγενή τάση να δημιουργούν δεσμούς, και όταν είμαστε ευτυχισμένοι και υγιείς, δενόμαστε και συνδεόμαστε, αλλά αν δεν μπορείς να το κάνεις αυτό, επειδή έχεις τραύματα ή επειδή είσαι απομονωμένος ή κατατρεγμένος, θα δεθείς με κάτι που θα σου δώσει κάποια αίσθηση ανακούφισης. Αυτό μπορεί να είναι ο τζόγος ή η πορνογραφία, μπορεί να είναι η κοκαΐνη, μπορεί να είναι η κάνναβη,

06:33

όμως θα δεθείς με κάτι επειδή αυτή είναι η φύση μας. Αυτό επιθυμούμε ως ανθρώπινα όντα. Αρχικά δυσκολεύτηκα αρκετά να το κατανοήσω αυτό, αλλά υπήρξε κάτι που βοήθησε στο συλλογισμό μου: Εκεί που κάθομαι έχω ένα μπουκάλι νερό, σωστά; Βλέπω ότι πολλοί από σας έχετε μπουκάλια με νερό μαζί σας. Ξεχάστε τα ναρκωτικά και τον πόλεμο κατά των ναρκωτικών. Απολύτως νόμιμα, αυτά τα μπουκάλια θα μπορούσαν να έχουν βότκα, σωστά; Θα μπορούσαμε όλοι να μεθύσουμε - ίσως το κάνω μετά από εδώ- (Γέλια) αλλά δεν το κάνουμε. Επειδή είχατε να πληρώσετε τόσες λίρες για να έρθετε στο TED, υποθέτω ότι θα είχατε και τα χρήματα να πίνετε βότκα για 6 μήνες. Δεν θα καταλήγατε άστεγοι. Δεν θα το κάνετε αυτό και ο λόγος που δεν θα το κάνετε δεν είναι επειδή κάποιος σας εμποδίζει. Είναι επειδή έχετε δεσμούς και σχέσεις για τους οποίους θέλετε να είστε εκεί. Έχετε μια δουλειά που αγαπάτε, ανθρώπους που αγαπάτε, έχετε υγιείς σχέσεις. Κατέληξα να πιστέψω, και νομίζω πως αυτό αποδεικνύεται και από τα ευρήματα,

07:34

πως η ουσία της εξάρτησης είναι να μην αντέχεις να είσαι παρών στη ζωή σου. Τώρα, σ' αυτό εμπλέκονται κι άλλοι παράγοντες. Ο πιο σημαντικός είναι ο Πόλεμος Κατά των Ναρκωτικών. Στην Αριζόνα βγήκα με μια ομάδα γυναικών που τις είχαν υποχρεώσει να φορούν ένα μπλουζάκι που έγραφε, «Ήμουν ναρκομανής», και να βγαίνουν αλυσοδεμένες για να σκάψουν τάφους, με διάφορους γύρω τους να τις γιουχάρουν. Όταν αυτές οι γυναίκες βγουν από τη φυλακή θα έχουν ποινικό μητρώο, που σημαίνει ότι δεν θα βρουν νόμιμη εργασία. Είναι προφανώς ένα ακραίο παράδειγμα, αλλά σχεδόν οπουδήποτε στον κόσμο αντιμετωπίζουμε τους χρήστες με παρόμοιο τρόπο. Τους τιμωρούμε, τους ντροπιάζουμε, τους φτιάχνουμε ποινικά μητρώα, βάζουμε όρια στην επανένταξή τους.

08:14

Ένας γιατρός στον Καναδά, ο Δρ Γκαμπόρ Ματέ, μου είπε πως αν κάποιος ήθελε να σχεδιάσει ένα σύστημα για να χειροτερέψει τις εξαρτήσεις, θα σχεδίαζε αυτό το σύστημα. Υπάρχει ένα μέρος όπου αποφάσισαν να κάνουν ακριβώς το αντίθετο και πήγα εκεί για να δω πώς λειτουργεί. Το 2000, η Πορτογαλία είχε τεράστιο θέμα με τα ναρκωτικά. Το 1% του πληθυσμού της ήταν εθισμένο στην ηρωίνη, και κάθε χρόνο έκαναν προσπάθειες με τον αμερικάνικο τρόπο: Τιμωρούσαν τους ανθρώπους, τους στιγμάτιζαν, τους ντρόπιαζαν και κάθε χρόνο το πρόβλημα χειροτέρευε. Ο πρωθυπουργός συναντήθηκε με την αντιπολίτευση και είπαν, «Δεν γίνεται να είμαστε μια χώρα όπου οι ηρωινομανείς διαρκώς αυξάνονται. Ας δημιουργήσουμε μια ομάδα ειδικών για να δούμε πώς θα αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα στη βάση του». Έφτιαξαν μια ομάδα με επικεφαλής τον Δρ Ζοάο Γκουλάο, προκειμένου να εξετάσει όλα τα νέα ευρήματα, και όταν επέστρεψαν τους είπαν, «Αποποινικοποιήστε όλα τα ναρκωτικά, από την κάνναβη μέχρι το κρακ, όμως -και αυτό ήταν το κρίσιμο επόμενο βήμα- πάρτε όλα τα χρήματα που ξοδεύαμε για να απομονώσουμε τους χρήστες, για να τους αποκόψουμε, και ξοδέψτε τα για να τους επανασυνδέσετε με την κοινωνία». Δεν αντιμετωπίζουμε έτσι τη θεραπεία απεξάρτησης στις ΗΠΑ ή στη Μεγάλη Βρετανία. Έτσι, κάνουν αποτοξίνωση στο σπίτι και έχουν σωστή ψυχολογική υποστήριξη. Όμως το πιο σημαντικό που έκαναν είναι το αντίθετο όσων κάνουμε εμείς: Ένα πρόγραμμα που δημιουργεί θέσεις εργασίας για τους χρήστες και τους δίνει δάνεια για μικρές επιχειρήσεις. Πείτε πως ήσασταν μηχανικός. Όταν είστε έτοιμος λένε σε ένα συνεργείο, «Προσλάβετέ τον για ένα χρόνο και θα πληρώσουμε το μισό μισθό του». Ο στόχος ήταν να εξασφαλίσουν ότι κάθε χρήστης

09:47

θα είχε λόγο για να σηκωθεί το πρωί από το κρεβάτι. Όταν πήγα στην Πορτογαλία και συνάντησα πρώην χρήστες, μου είπαν ότι είχαν βρει ξανά σκοπό στη ζωή τους, ότι δημιούργησαν ξανά δεσμούς και σχέσεις στην κοινωνία. Φέτος είναι 15 χρόνια από τότε που ξεκίνησε αυτό το πείραμα, και τα αποτελέσματα είναι: Η χρήση ενεσίμων ουσιών στην Πορτογαλία, σύμφωνα με το Βρετανικό Επιστημονικό Περιοδικό Εγκληματολογίας έπεσε κατά 50%. Πέντε-μηδέν τοις εκατό.

10:11

Μειώθηκαν πολύ οι υπερβολικές δόσεις και η μετάδοση του HIV μεταξύ χρηστών. Ο εθισμός, σύμφωνα με όλες τις μελέτες, είχε μειωθεί σημαντικά. Η απόδειξη του πόσο καλά πήγε στην Πορτογαλία, είναι ότι κανείς δεν θέλει να επιστρέψει στο παλιό σύστημα. Αυτό έχει να κάνει με την πολιτική, υπάρχουν όμως κι άλλα πέραν αυτής. Ζούμε σε μια κοινωνία όπου οι άνθρωποι αισθάνονται ολοένα και πιο ευάλωτοι σε διάφορους εθισμούς, είτε αυτό αφορά τα κινητά τους, τα ψώνια τους ή το φαγητό. Πριν ξεκινήσουν αυτές οι ομιλίες - εσείς το ξέρετε αυτό- μας είπαν ότι έπρεπε να κλείσουμε τα κινητά μας και πρέπει να σας πω ότι πολλοί από σας μοιάζατε με ναρκομανή που δεν θα μπορούσε να επικοινωνήσει με το βαποράκι του. (Γέλια) Πολλοί αισθανόμαστε έτσι. Μπορεί να ακούγεται περίεργο ότι η έλλειψη συνδέσεων είναι μια από τις κύριες αιτίες που οδηγούν στις εξαρτήσεις και ότι αυτές αυξάνονται, επειδή μπορεί να νομίζετε ότι είμαστε η κοινωνία με τις περισσότερες συνδέσεις. Έτσι είναι, όμως οι συνδέσεις που έχουμε ή που νομίζουμε πως έχουμε, είναι σαν μια παρωδία των ανθρώπινων συνδέσεων. Αν έχετε μια κρίση στη ζωή σας θα παρατηρήσετε κάτι. Δεν θα σας βοηθήσουν όσοι σας ακολουθούν στο Twitter. Δεν θα σας βοηθήσουν οι φίλοι σας στο Facebook. Θα σας βοηθήσουν οι φίλοι με σάρκα και οστά, αυτοί με τους οποίους έχετε βαθιά και προσωπική σχέση. Υπάρχει μια μελέτη του Μπιλ Μακ Κίμπεν, του περιβαλλοντολογικού συγγραφέα, που νομίζω ότι είναι πολύ σχετική μ' αυτό. Εξέτασε τον αριθμό των καλών φίλων που ο μέσος Αμερικανός πιστεύει ότι μπορεί να τους τηλεφωνήσει σε μια κρίση. Αυτός ο αριθμός πέφτει σταθερά από τη δεκαετία του '50. Τα τετραγωνικά των σπιτιών αυξάνονται σταθερά και νομίζω ότι είναι σαν μια μεταφορά για τις επιλογές που έχει κάνει ο πολιτισμός μας. Ανταλλάξαμε τους φίλους για τετραγωνικά, τις συνδέσεις μας για πράγματα ως αποτέλεσμα, είμαστε μια από τις μοναχικότερες κοινωνίες στην ιστορία. Ο Μπρους Αλεξάντερ που έκανε το πείραμα με τους αρουραίους λέει ότι στις εξαρτήσεις συζητάμε για την ατομική ανάρρωση, και αυτό είναι σωστό, όμως πρέπει να συζητήσουμε περισσότερο για την κοινωνική ανάρρωση. Κάτι πήγε στραβά με μας, όχι μόνο ατομικά, αλλά ομαδικά.

12:08

Έχουμε δημιουργήσει μια κοινωνία όπου για πολλούς από εμάς η ζωή μοιάζει μάλλον με κλουβί απομόνωσης παρά με το Πάρκο των Αρουραίων. Για να είμαι ειλικρινής, δεν είναι αυτός ο λόγος που ασχολήθηκα μ' αυτά. Δεν ήθελα να βρω τις πολιτικές ή τις κοινωνικές παραμέτρους. Ήθελα να μάθω πώς θα βοηθήσω τους ανθρώπους που αγαπώ. Όταν επέστρεψα από το ταξίδι μου με όσα είχα μάθει, είδα τους εξαρτημένους στη ζωή μου, κι αν θες να είσαι ειλικρινής, είναι δύσκολο να αγαπάς έναν εξαρτημένο, κι αυτό το γνωρίζουν πολλοί σε αυτή την αίθουσα. Θυμώνετε πολύ συχνά. Ένας από τους λόγους που αυτό το θέμα προκαλεί ένταση, είναι επειδή μας αγγίζει όλους. Σωστά; Όλοι μας βλέπουμε έναν εξαρτημένο και σκεφτόμαστε, «Εύχομαι κάποιος να μπορούσε να σε σταματήσει». Τα σενάρια για το πώς να αντιμετωπίζουμε τους εθισμένους στη ζωή μας έχουν τυποποιηθεί από την εκπομπή ριάλιτι «Παρέμβαση», αν την έχετε δει. Νομίζω πως όλα στη ζωή μας ορίζονται από εκπομπές ριάλιτι, αλλά αυτό είναι μια άλλη ομιλία του TED. Αν έχετε δει την εκπομπή «Παρέμβαση», το θέμα της είναι απλό: Πάρτε έναν εξαρτημένο και τους δικούς του, φέρτε τον αντιμέτωπο με όσα κάνει και πείτε του, «Αν δεν συνέλθεις, θα σε αποκόψουμε». Ουσιαστικά απειλούν τις συνδέσεις του εθισμένου. Τις εξαρτούν από την τήρηση ορισμένης συμπεριφοράς.

13:22

Άρχισα να βλέπω γιατί αυτή η προσέγγιση είναι αναποτελεσματική και άρχισα να σκέφτομαι ότι είναι σαν τη λογική του Πολέμου Κατά των Ναρκωτικών στην προσωπική μας ζωή. Έτσι, σκέφτηκα πώς θα μπορούσα να γίνω Πορτογάλος; Αυτό που προσπάθησα να κάνω, και δεν μπορώ να πω ότι το κάνω συστηματικά, και δεν μπορώ να σας πω ότι είναι εύκολο, είναι να πω στους εθισμένους στη ζωή μου ότι θέλω να εμβαθύνω τη σχέση μας, να τους πω, «Σ' αγαπώ, ανεξάρτητα από το αν κάνεις χρήση. Σε αγαπώ σε όποια κατάσταση κι αν βρίσκεσαι,

13:53

και αν με χρειάζεσαι, θα σου σταθώ επειδή σε αγαπώ και δεν θέλω να είσαι μόνος σου ή να αισθάνεσαι μόνος». Και νομίζω ότι η ουσία αυτού του μηνύματος -δεν είσαι μόνος σου, σε αγαπάμε- πρέπει να υπάρχει σε όλα τα επίπεδα αντίδρασης προς τους εξαρτημένους, κοινωνικά, πολιτικά και ατομικά. Εδώ και 100 χρόνια, τραγουδάμε τραγούδια πολέμου στους εξαρτημένους.

14:15

Νομίζω πως πρέπει συνεχώς να τους τραγουδάμε τραγούδια αγάπης,

14:19

επειδή το αντίθετο του εθισμού δεν είναι η νηφαλιότητα. Το αντίθετο του εθισμού είναι η σύνδεση. Σας ευχαριστώ. (Χειροκρότημα)


Πηγή: http://www.ted.com



 
 
ΠΕΡΙ ΠΟΛΛΩΝ